The Long March Thu

 

Thuhmaihruai:

1934 October 16 zaan ah Communist ralkap 86,000 cu ral ih kut ih thih hnak in pian tawk pian, can tawk can  tiin an hmunpi, an headquarter pi, cu tan in  dung an sip. Khoi hmun kan pan ding tit la fiang lo, ni ziat, peng ziat kan feh ding ti tla thei lo in an run inn pi cu an suahsan.

Cutin Communist pawl cu kum pi kum khat felfel, peng 6,000 lenglo ke in an fehih netabik ah cawlh hmun an tong. An zalam tluan cu ral ih dawi hual an si, nikhaw sia, vur le khawsik lak ah, horkuam le tiva ah, nat le damlo, rilrawng le tihal in cawlhhmun an pan. Cui 86,000 sungah cawlhhmun Shaanxi peng, Yan’an ih a thleng tu cu 10/1 hnak mal an si, minung 8,000 tluk lawng an thleng thei.

Hi a harsa ih a rapthlak zetmi an khual tlawnnak cu “The Long March” tiah an ko ih hi The Long March cu Communist pawl ih Tuluk rampi ih a cakbik, zuamtu neilo uktu an sinak a hring suaktu a si.

Dunglam Thuanthu:

1927 ihsin Chiang Kaisek in Communist pawl kaihkhihnak, hremnak an thok ih cutin Communist pawl cu sahminnak, hramlakah an tlan. Cui hramlakih tlan Communist pawl cu Mao Ze Dong in a kom khawm vivo ih 1929 ah Jiangxi ah hmun an khuar. 1931 ah Jiangxi peng Ruijin cu an HQ ah an hmangih Jiangxi Soviet silole Chinese Soviet Republic tiah an ko.

1 – 3 KMT ih Donak

1930 kum cem ah Chiang Kaisek cun Communist pawl do a thok. Ralkap thazang 100,000 hmangin a va do. Communist ralkap hi 30,000 tluk an si. Nan Chiang Kaisek ralkap, KMT, ralkap pawl cu thla 2 sungah an sung.

Mao Ze Dong cu Guerrila Warfare/Tactic timi ralrel dan a hmang. Guerrila Tactic ti cu Kawl ih ပြောက်ကျားစစ်နည်းဗျူဟာ an timi khi a si. Mao cun kan ral pawl kan hnakin an mipum tam sawm, an hriamhrei thazang tla a ttha sawn, an ralkap pawl tla ralkap training ttheh felfel lawng an si. Curuangah a pa-ngai ih do aw cu a ngah lo, thup le rukin kan do ttul a tiih, ral pawl an rin lo lai ih va do, ral pawl bum kual ti tactic pawl a hmang. Cui Mao ih a tactic cu a ttangkai nasa.

Chiang Kaisek cu cutiih oltuk ih a sun kha thinheng in 1931 April ah ralkap 200,000 thawn a va do. Nan Mao ih ho pawl in thla 2 sungah an neh lala.

Chiang Kaisek cu a thinheng sinsin ih cui kum thotho August thla ah ralkap 300,000 thawn a va do lala, thla 3 sungah an sung lala. Chiang Kaisek cun Mao Ze Dong ih ralreldan a neh thei lo, kum 1 sungah voi 3 rori a sung.

Mao Zedong Hlonnak

1932 ah Moscow ihsin tlawng ttheh thar mifim, mino a simi Bo Gu le German mi Soviet military advisor Otto Braun cu Jiangxi Soviet ah an thleng. Communist Party Central lam in Mao Zedong ih kaihhruai dan hi an duh lem lo. 1932 October, Ningdu conference ah Mao Zedong cu Jiangxi Soviet Chiarman in an hlon ih Bo Gu cu Chiarman ah hril a si. Mao Zedong cu Chiarman a sinak ihsin an hlon veten ralkap lam hotu a sinak, party ih a telnak a zaten an hlon ttheh. Zianghman ah an telh nawn lo ih hlei ah cang thei lo dingin an rek taar bet. House Arrest ti tluk a si.

KMT ih 4nk Donak

Bo Gu le Otto Braun cun Mao Zedong ih ralreldan hi an uarlo nasa. HIvek ralreldan cu mi ttihhrut, mi hrokhrawl, mi zeilo pawl ih ralreldan a si an ti. Annih cun “A Pa-ngai” raldodan, Conventional Warfare (သမားရိုးကျစစ်ပွဲ) kha an duh.

1933 January ah Chiang Kaisek cun Communist pawl cu ralkap 500,000 thawn an nor sal. Communist lam pawl tla in an ralreldan thar Conventional Warfare cu an hmang. An do-awk thla 2 a rei ah Japan pawl in saklam Tuluk nasa zetin an nor. Great Wall ih a sung lam lut an thok thlang. Cutikah Chiang Kaisek cu lo theih lo in Japan ral a va kham a ttulih Communist pawl do kha a hnuk aw sal. Cutin a voi 4nk tla cu a ti feuh thei cuang lo ah a cang.

5nk Donak

1933 ah German ralbawi hlun a simi General Hans von Seeckt cu Chiang Kaisek ih advisor ah a cang. Cui ralbawi pa ih ruahnak pek mi cu Communist pawl kha hmanhmawh lo in duhsahten, a kulh in kulh, an suksonak phit thluh, an ei in ding phit thluh, blockage tuah dingin ruahnak a pek. Chiang Kaisek tla cun German ralbawi pai ruahnak pek vekin 1933 September thla in Jiangxi Soviet cu a kulh thok. Tuitum Chiang Kaisek ih ralreldan cu hmual a nei zet.

KMT ralkap hi 700,000 tluk an si. Communist pawl in an do phah, an do phah, nan KMT pawl cu an to a hnget ih an neh thei lo. Cutin kum 1 tluk an kulh an rek tikah Communist pawl cu an cang thei nawn lo. Ei in ding an harsa thlang. Hriamhrei, cerek, zian an nei nawn lo. Jiangxi an HQ ih thih theh dingah an cang.

The Long March

1934 October 10 ah Communist hotu pawl cu thu an relih an hmunpi ih thih ttheh ding hnak cun an HQ pi tan in tlan suak ding, dungsip ding thu an tthencet. October 16 zaan ah ralkap 86,000 cu an hmunpi Jiangxi cu an suahsan. Thi thluh lo ding, cemral lo ding, nun peh ding ti ruahsan in an HQ pi suahsan cu a si.

Bo Gu le Otto Braun cu ralkap tlan vek siloin cozah hmun tthawn vekin an fehpi. Cutikah zunglam thilri zaten cet, printer pawl tiang an phur thluh.

Chiang Kaisek cu Republic of China cozahpi kaitu a si vekin van lam thazang tla nasa zetin a hmang thei fawn. 1930 hrawngah raldonak vanzam 300 tluk an nei.

Xiang River Do-awknak

Communist pawl cu November thla cem lam ah Xiang tiva pi an thleng. Communist pawl cu inn tthawn aw vekin an tthawn aw ruangah an feh cak lo nasa. Communist pawl Xiang tipi an thlen ah KMT ralkap 300,000 tluk hmun an ra khuar man ih an rak bawh zo.

Chiang Kaisek cun van lam in nasa zet bomb a thlak, lei lam ah KMT ralkap 300,000 tluk in an bawh, an hual, cun Bo Gu le Otto ih ralreldan thiam lo ruangah Communist pawl cu an tuar nasa. Zarh khat sung Xiang tipi kap do-awknak ah Communist lam minung 50,000 leng an thi ih Xiang tipi kaan suak theitu hi ralkap 30,000 tluk an si.

Zunyi Conference

Communist pawl cun 1935 January ah Zunyi timi khua an lak thei. Communist pawl cu Xiang tipi do-awknak ih an sun tuknak thu ah an hotu pawl parah an lungawi lo. January 15-17 conference an nei. Cui conference ahcun an hotu an simi Bo Gu, Otto Braun le rawlbawi Zhou Enlai kha an thlak ih Mao Zedong kha hotu ah an hril sal. Mao kha hotu lawng siloin ralkap lam, ralreldan tactic, strategy, plan a zaten a kai thluh.

Zunyi conference hlan tiang Chinese Communist Party par, an hotu, uk aw dan, ralkap thu tiangah Soviet Union in thu an rak nei. Asinan hi conference hnu in Moscow ih CPP parih thu-neihnak site tiat hman a um nawn lo.

Mao Tactic

Mao Zedong cu hotu a si veten an fehdan, ralreldan an zaten a thleng, hlan vekin Guerrila Warfare/Tactic kha a hmang sal. Mao ih a ho veten KMT lam hi Red Army pawl ziang an tuah ding, khoi an feh ding ti hi an ttuat cia thei lo, ziang an tuah ding ti an thei theilo.

Cun a tlangpi thu in sun ah feh nawn lo in zaan ah an feh, cun van zam ih khoi ah an um ti hmu thei lo dingin sunah hrampi tivek sin in an thup aw. A ttul ahcun sun le zaan in cawl lo in an feh.

Chishui River Kaannak

Mao Zedong cu hotu a tuan reilo, Zunyi conference an ttheh in January 19 ah Zunyi khua in an suak. Nitlaknak lam pan in an fehih January 29 ah Chishui tiva an tan. KMT le Guizhou peng ralkap pawl in an rak bawh. Tawkfang an fehin dinhmun a ttha lo ding ti a theih ruangah a kirpi sal ih February 18-22 ah Chishui tiva a tanpi lala. Cun March 15 ah a kirpi lala ih cui tiva cu an tan lala ih nitlaknak lam an pan sal. Chiang Kaisek amah rori ralhmai, frontline ah a feh. Tuitum cu hi hmun an ra tengteng ding a ti. Mau cun a ralkap pawl zamrangten a kirpi ih March 21-22 ah Chishui tiva an tanpi lala. Cutin netabik ah thlanglam ah an sukih Yunan peng sungah an va lut.

Kumming Dobumnak

Red Army pawl Yunan peng an lut in Yunan peng khawlipi Kumming va do ding vekin an feh. Yunan pengih KMT pawl siseh, ralkap dang pawl siseh, an thinphang zetih Kumming hum dingin an zaten Kumming ah an khawm aw thluh. Mao le ho pawl cu Kumming do lo in Yunan sak lam ihsin sak lam Tuluk ah an kai. Dawnkhamtu, hnahnoktu zohman um lo in Yunan in an suak thei.

 

 

 

Harsatnak le Thih le Hloh

Mao Zedong kaihhruainak tangah minung 22,000 tluk cu an thi nan KMT pawl ih kut, ral ih kut, do-awnak ah an thi tuk lo. A thi zate zik hi rilrawng, khawsik, damlo, thacem ih thi an tam.

Sichuan peng sak lam Songpan an thlen ah ei ding a um lo, cui hmun ah hramlak ei ding ttha tla a um lo. A boot savun, an savun taikhap pawl sungin ei dinhmun an si. Cui hmun ah rilrawng ih thi an tam. Cun rilrawng tuk ti cu hrampi, thinghram ei tthat pang tiin an ei ih food poisoning (tur) raw lei sual ih thi an tam. Cun cite an ei lonak a ei ih a al-dat tlasam ih thit la an um.

Cun Jiajin tlangtlaun ah khawsik ih thi an tam. Jiajin tlangtluan cu pi 13,000 – 14,000 tluk sang a si. A kum tel ih vak an siih hnipuan tthitha nei lo thawn khawsik ih thi an tam.

Sivai hi duh vekin an nei lo. Khawsik ruangih damlo, sungdok, malaria ti pawl ruangah tla an thi.

Cawlhhmun

Mao Zedong le a ho, Red Army pawl cu ni 368 ke in an feh hnu ah 1935 October 19 ah Tuluk ram saklam Shaanxi peng, Yan’an an thleng ih cui hmun cu an inn thar ah a cang ta. Cutin Red Army pawl cu keng 6,000 lenglo, ni 368 rallak ah, a sur a han ti um lo, sun ah siseh, zaan ah siseh an feh. Horkuam tlangsan, nawnbek, vurkhal pah tlang in netabik ah ihhmu thawn ten it thei caan an ngah ta. Minung 86,000 sung in 8,000 tluk in hi a sau le har zetmi khual tlawnnak an pah suak.

Hi The Long March cu Thi lonak (Survival) men lawng siloin Red Amry pawl ih an beidong lo ih tuar theinak, pekhlan awknak, hlo men kan theih lo ti tumruhnak pawl hmuhtu a si.

Hi a mak zetmi an thuanthu cu Tuluk ramsungah a thang vivo ah mipi tampi in Communist pawl tha an pek vivo. Cutin kum 10 sungah rampi cozah a rak simi Chiang Kaiset ih cozah cu an neh ih 1949 ah Mao Zedong an rampi cu Republic of China ihsin People’s Republic of China tiin a thleng ah Tuluk rampi hotu ah a tuan ih Chiang Kaisek le ho pawl cu Taiwan ah an tlan hlo ta.

Read More

US-Myanmar Pehtlaihnak le Rare Earth Thu

 

US – Myanmar pehtlaihnak le tulai US in Myanmar rare earth thawn pehpar aw in ziang vekin kekar vivo a tum ti pawl thawn pehpar aw in kan rak zoh ding.

Tunai hrawngah US cozah tuanvo neitu le Myanmar rampi tuanvo neitu pawl voi 2 an tong aw. A hmaisa sawn cu September 15-16 ah Naypyitaw ah an tong aw ih U.S. lam in Assistant Secretary of State for Intelligence and Research in Michael Vance ho in a siih, Myanmar lam in cu President Min Aung Hlaing a si.

Hi an tonawknak cu US businessman Adam Cristillo run dingin a si bik, cun sumtuahnak, rare-earth element thu tivek tla an rel thu theih a si. September 16 Michael Vance cun Adam cu a tlunpi suak thei ih a mission a hlawhtling ah a cang.

A voi 2nk an tonawknak hi October zarh 2nk ah a siih Japan ram Tokyo ah an tong aw tiah theih a si. An relmi thuhla pawl tla hi a ttum 1nk ta pehzulh vivo dawh a si. Hi an meeting hi sangka khar/a thup ih tuahmi a siih zo pawl an tel, meeting agenda ziangvek a si ti pawl cipciar ih theih a si lo. US le palai pawl hruaitu cu Assistant Secretary of State Michael Vance a siih palai 10 leng a si tiah theih a si.

Thurelmi: Thu an relmi pawlhi thuhla thar cu a um lo in ka ruat -

Online Scam Center pawl thu: Kan dung kum November thla ah US Jusctice department, US Scam Strike Force in Kawlram ah operation tuah an tum thu an rak phuang. Kawlram hrambun Scam Center pawl ruangah US mi thawng tampi sumpai bum an tuar. Himi Scam Center pawl thu ah kutkai aw in tuan tlang vivo ding thu a si

A thupi zetmi thu an relmi cu Rear Earth Element thu a si. US cozah in 2021 hnu in Min Aung Hlang cozah hi an biak lo. Nan Trump cozah cun 2025 July thla ah Kawlram parih tariff a rak tthum, cun Sanction a tuahmi company 4 tla on sal a si.

July 17, 2025 ah Adam Castillo, American Chamber of Commerce Myanmar ih President, Vice President JD Vance office ih tuanvo neitu pawl thawn Myanmar RRE thu an rel ih present a tuah. July thla cem lam ah KIA thawn tla an tong aw tiah theih a si. Sim duhmi cu Rare earth thu ah US in thu-ngai lawng ih thu ra pulut thok a si lo, kan dung kum ihsin thuhla a um rero zo ti sawn a si.

Hmaisa ah Adam Castillo hi zo a si ti kan zoh ta pei. Adam hi kum 40 mi a si, US ralkap hlun a si. 2014 ihsin Kawlram ah a um. A um ihsin hmun dang ah fel loin Kawlram ah 2026 tiang, kum 12 sung a um. Cun 2023 – 2025 tiang American Chamber of Commerce in Myanmar (AMCHAM Myanmar) ih president a si. AMCHAM tangih um US–Burma Economic Forum hotu tla a si. Annih hi US Cozah in Myanmar ram sanction mi parah policy thar neih ding, sanction thlah ding lam ih nortu lobby an si. Cun Adam hi Republican Overseas Myanmar ih Chair a si.  

American Business Community Myanmar hotu, Kawlram ih um US mi ahcun rinsanmi, Republican pacing ttha, a si vekin US le Myanmar lakih Rare Earth thurelnak ah deal tuahtu dinhmun a si. A tlun lam ih sim zo bangin July 2025 in a thok.

Adam Castillo cu June 11, 2026 ah Malaysia ihsin a ra tlun ah Ygn airport ah an kai.

1.     An kaihnak a san cu 2024 lai ah, AMCHAM ih President a tuan lai ah pawlkom peisa $300,000 dik loin a hmang ti a si. AMCHAM executive director cun June 8 ah Adam thu kawlram cozah hnen ah a kaing, cun June 11, cui hnu ni 3 ah kaih cih a si, Kawlram palik pawl an fel nasa…. Himi Kawlram cozah lam in an kaihnak thu tiih an langter mi  a si.

2.     A dang a cang thei mi cu Adam Castillo hi Finding Our Voice timi ca-uk pakhat a ngan. March 24, 2026 ah tlang zarh a si. Hi cabu ah Kawlram cozah soiselnak thu hmuh ding a um phahphah, himi cabu sungih a ngan mi duhlo ruangah tla a si thei.

3.     Myanmar Cozah in direct in US Cozah biak an duh ruangah an kai. Himi 3nk hi an kaihnak a san taktak a si ding tin kei cun ka zum. 2021 MAH thuneihnak a lon hnu in US Cozah in Myanmar rampi tuanvo neitu pawl hi Official in, hmaiton in, a baik dah lo. US ih a lunglut zetmi, geopolitics leknak ah tla a thupi tiih a ruahmi Rare Earth thu ih an palai kan kai ahcun in biak tengteng ding ti an ruat.

Castillo an kaih hnu ni rei lo te ah US cozah (Department of the Treasury (overseeing sanctions constraints) Department of Homeland Security, Department of the Pentagon) tuanvo neitu pawl le Myanmar lam palai pawl tonawknak an nei. Cun Vance le a ho pawl cu September 15 ah Naypyitaw an thleng ih General MAH thawn hmaiton in an tong aw. September 16 ah Adam Castillo cu Kawlram ihsin an hruai kir ta.

Myanmar Rare Earth thu hi malte zoh sehla. Myanmar rare earth hi light rare earth siloin Heavy Rare Earth Element a si. HREE hi a man a kung zet le an duh zetmi a si. HREE cu santhar ralthuam lam, robot tuahnak lam tiangih an hman mi a si.

Kawlram hi leitlun ih rare earth suak tambik 3nk a si. Kawlram sungah rare earth mine 600 tluk a um ih 400 tluk hi Kachin ram ah a um. Pangwa le Chipwi peng ahhin a suak tambik ih mine 350 tluk a um. 2021 Ralkap cozah thuneihnak an lon hlan ahhin rare earth mine hi 120 tlawng a si. Kum 2/3 sungah rare earth mine tampi an hmu bet. 

Kawlram hi leitlun rare earth ih 8% suahtu a si. HREE hi leitlunpi ih 50% rori a suaknak hmun a si. A dang 50% hi Tuluk in a si. Hmailam ahcun Brazil in tla a suak tam vivo thei tiah theih a si. 2025 ah Kawlram Rare Earth Tuluki h kuatmi hi Ton 28,000 tluk a suak ih 630 M tluk a si.

US in Kawlram Rare Earth a duh O.K, ziang harsatnak a um maw?

1.     Kawlram Rare Earth hi Kachin ram le Shan ram saklam ah an um. MAH uk hmun ah a um lo. MAH in lungkim sehla hman Tlangpar hriamkai pawl thawn lungkim ttul lo ngah lo a si.

2.     Tuluk hi Kawlram rare earth ihsin hlawknak tampi a ngah. A rare earth ih resource tumbik pakhat a si. Cutikah US in Kawlram rare earth a laak sak ding cu a siang hrimhrim lo ding. Cun rare eath suaknak hmun pawl hi a ramri an si, hriamkai pawl hi a milai hlir an si fawn.

3.     US in a mai mithmai lawng zohin, hlawknak lawng ruatin Kawlram/MAH Cozah thawn kom aw in hna an tuan a si ahcun dignity, mithmai an nei lo ding. Sanction le on a si hrih fawn lo.

Thicang theimi:

1.     US mi in Kawlram ah mining Company din, lole Kawlram company thawn tuan tlang, lole Kawlram mining company ah sumhram phum. Asinan tutiang ahcun rare earth mining pawl hi company ih tuan siloin KIA, TNLA, UWSA ti pawl in direct control an si.

2.     MAH Cozah thawn biak aw in, KIA thawn contract tuah, kum 1 ah HREE ton 10,000 tivek maw?

3.     India ah process tuah…. Kachin in India ram tiang lamzin tuah ih rare earth pawl phur. US le India tla hi an rak biak aw dah zo. Cun India tla in Kawlram Rare Earth hi a duh ve. Cemliam pawl mah lawng cem siloin US thawn a si dingih India hrangah tla a hlawk, cun longterm hrangah India in a hlawkpi vivo thei.

US hrangah cun Myanmar Rare Earth hi thil thupi zet a si. A tlangpi thu in Leitlunpi in Rare Earth 80% plus cu Tuluk a hngoh san. HREE ih 99% ah Tuluk a si. Kawlram rare earth a ngah thei a sile, a zaten ngah thei pang sehla, leitlun HREE 50% lai a control thei ve ding. Hi Khurkhua Ramkhel fehdan hi thil thupi zet a si.

Read More

CIA in Israel Rampi a Tluk Thei tiah an ti

 

CIA ih thlingthlanak, tuaktonak (analysis) report pakhat ah Israel rampi hi ramsung buainak a suak thei ih an rampi a tluk thei tiah an ti. Hi report cu “Fracture From Within” ti a si. Himi thu hi October 5, 2026 ah Drop Site News timi in a tarlang, asinan classified document a siih original document cu an tarlang lo, curuangah ziangtluk rintlak a si ticu ruah ding a um. Cuhlei ah CIA lam in zianghman simfiangnak an nei lo.

1.     Ramkhel le Danhrampi buainak

A hleice in October 7 thilcan hnu in cozah kai lai Benjamin Natanyahu ih cozah le liberal-centrist karlak ah lunghmu aw lonak a sang sinsin. Cun cozah le judiciary/thuthennak lakah tla buainak a nasa zet. July 2026 ah cozah cun High Court of Justice ih thuthennak thlun duhlo in an el.

2.     Ral an donak rei, ralkap an bang

Israel hi 2023 hnu in nasaten ral a do sal. Gaza, Lebanon, Westbank, Iran, Syria, Iraq le Yemin pawl ah ral a do. Raldonak a rei vivo cun hriamtuar le ralkap tla an bang vivo. 2023 hnu ih Israel ralkap hriamtuar hi 30,000 tluk an si. Defense Ministry’s Rehabilitation Department ih um ralkap zate hi 92,000 tluk an si.

Rehabilitation ih um ralkap 63% cu post-traumatic stress disorder (PTSD), anxiety, le depression an ngah.

Israel in ralkap active soldier hi 150,000 tluk a nei. Cun reserve, 450,000 tluk an si. 2023 hnu in hi reserve ralkap pawl hi an ko tam zet, 300,000 – 350,000 tluk an si. Business nei ti vek hrangah an hnatuan a laklawh zet.

3.     Hriamhrei hrang cemliam tam

Israel ih Rallam hriamhrei hrangih a hmanmi sumpai hi an rampi GDP ih 17% tluk a si. Cun reserve ralkap 300,000 lai an ko tikah cumi pawl ih an hna kha taunt a um nawn lo. Cun Palestine pawl, ram dang hnatuan tampi hnatuan cawlhter an si.

4.     Ultra-Orthodox (Haredi) pawl ralkap awlhnak

Haredim Jews pawl ralkap ih lakluh lo ih an awlhnak parah mi tampi an lungawi lo. Haredim timi cu Jews biaknak ih pumpek aw zet, hlandan ih nung Jewspawl an si. Annih hi santhar awnmawi, tv, zuknung, internet tivek tla tham lo pawl an si. Israel ram ah Haredim mipum hi 1.5 million tluk an siih zatek in 14% tluk an si. Mi tampi cun rampi cakkhai toncan ah ralkap an tuan lo cu thil dik a si lo, rualranten ralkap tuan ve ding an si tiah an ti.

5.     Leitlun ah Israel dinpitu mal vivo

Gaza ih mipi ren lo tukih ral an donak, mipi thi an tam tuknak thawn pehpar aw in Israel a demtu ram hi an tam vivo.

Leitluni h Israel a dinpi ringringtu US ramsungah 60% tlukin US rampi Israel ruangih raldo, ral tho ve hi an lung kim lo. Cun congress sungah tla a lungkim lotu an tampi.

EU ram pawl ah tla Israel a demtu an tam vivo. Cun ram tawkfang cu an ram ihsin Israel embassy tla cawlhter a si.

6.     Sumhramphumtu an mal

Ral an tho tikah samhimnak ruah a si, cun ram thangso pawl ih dinpitnak a mal vivo tikah Israel ram ih sumhramphumtu an mal vivo. Cutikah rampi sumletnak tampi a ttum suk.

Cun thilman a kai zet, 2023 hnu in thilman 9% tluk a kai ih nuntu khawsaknak a har vivo.

7.     Benjamin Natanyahu ih thuneihnak a sang tuk

Benjamin Natanyahu hi Israel Prime Minister kum 19 a tuan thlang, a voi in voi 3. Thuneihnak a sang tuk maw, kan democracy fehdan hi a dik maw, autocracy tukin kan feh maw tivek cek sal ttul a titu an tam.

Hi pawl hi CIA ih report Fracture From Within ih Israel rampi a tluk thei an tinak thuhla pawl a si.

A tluk thei an ti nan ziangmi ti hi a cekci in an sim lo, rampi maw, cozah maw, sumletnak maw?

Israel rampi hril awknak cu October 27 ah tuah ding a si. Rampi hrilawknak hlante ah hi thu a suak tla hi ruah ding cu a um.

Read More

Deng Xaioping: Tuluk Rampi Sersiam Saltu

1978 ah Tuluk rampi hi leitlun ram farahbik 10 ih tel a rak si. Bulpak mipakhat ih a tlangpi sumlut hi thla khat ah $13 tluk a si. Rampi mipum 90% tluk cu farah takih nung an si.

Asinan tusun ni ahcun Tuluk cu leitlun ih a thangsobik ram pakhat a si. Sumletnak ah siseh, ral hriamhrei ah siseh, santhar fimthiamnak, dengfel fimthiamnak, technology lam ah, AI lam ah a thangsobik ram an si. US sangtu ram an si.

Ziangtin Tuluk rampi cu mitthep karah, caan reilo te ah hi tlukin a thangso thei. Hi tiih Tuluk rampi a thansonak cu thuanthu thiam pawl cun mi pakhat ruangah a si an ti. Amah hi siangpahrang khal a silo, ralbawi khal a silo. Mi pate, ramkhel mifim tiih an timi Deng Xiaoping a si. A thuhla mallai kan rak zoh ding.

Deng Xaioping cu 1904 ah Sichuan peng, Guang’an khua ah a suak. Deng a thanlen can hi Tuluk ram lal uknak a cem lam a si, Tuluk rampi a derthawm zet caan a si.

Deng cu kum 16 a si ah France ram ah hnatuan zir in a rak feh, cuc a nunnak hrangih thil thupi zet pakhat a rak a si. Cetzung lam ah hna a tuan, Renault plant timi, mawtaw tuahnak cetzung ah. France a um ah a rualpi/hnatuanpi Zhou Enlai thawn Chinese Communist Youth organization in Europe ah member an rak lut. 1927 ah France ah dothlengnak tuah dingin a kir sal.

Deng Xaioping cu 1931 ah Jiangxi Soviet ah a thleng. Party Committee Secretary a rak tuan. Mao Zedong ih kaihhruaidan tha a rak pek zet. 1932 ih Mao Zedong an thlak ah Deng tla thlak a rak si ve.

Deng cu The Long March ih Red Army 86,000 sung ih nungdam ih Yan’an a thlengtu minung 8,000 leng ih tel pakhat a si. Mao ih ho in Japan ral pawl a do, cun ramsung ral ah KMT pawl a do. 1949 Mao Zedong People’s Republic of China uktu a si in Deng cu CPP ih General Secretary a si. Deng hi pragmatist pakhat a si, theory tama hnakin lettuit tama sawn a si. Mao ih uk san ah pragmatist pakhat si hi ttihnung um zetmi a si.

Mao Zedong ih program ruangah Tuluk rampi ah The Great Leap Forward timi pampi a rak tlung. Deng le hotu hrekkhat cu hnatuan pawl, loo tuah pawl zalen deuh ih um ter an um, cutin rampi sumletnak tlaksiatnak naa tuk lo ding an duh. Hinah ah Deng cu leitlun ih a hminthang zetin tongfim pakhat a rak tong suak, cucu “Zawhte cu a dum ah maw, a rang ah maw zinghnam a kai ding a thupi,” tiah a rak ti.

Mao Zedong hrang ahcun Deng cu phatsantu, Communist parih rintlak lo ah a cang. 1966 in Mao cu Cultural Rervolution pi a thok. Cultural Revo sungah Mao cun Deng cu a hnatuan hmuahhmauh a hlon sak thluh ih hlei ah 1969 ah Jiangxi ih Tractor factory pakhat ah hna a tuan ter.

Cuhlei ah Mao ih Red Guard pawl in Deng ih fapa Deng Pufang kha inn dot 4 par ihsin an hlon. Deng Pufang cu a thi lo nan, kum khua in a taitang a zeng lan ta.

1973 ah Zhou Enlai in Mao Zedong hnen ah zangfah a dil ih Deng a ko sal. Zhou Enlai kha January 1976 a thi, April thla ah Tiananmen Square mipi duhphorhnak tumpi a suak. Mao le Cultural Revolution hotu Gang of 4 in Deng cu himi duhphorhnak dunglam ihsin a kaitu a si an tiih an kai, house arrest cun a hna zaten an thlak hlon ttheh.

1976 September 9 ah Mao Zedong a thi. Cun Gang of 4 tla kaih an si. Mao cun a thih hlan ah a sawntu ah Hua Guofeng a rak hril. Hua Guofeng cu hmuhtonnak a nei mal, vision a nei lo, mi a hip lo, cutin kum 2 sungah Deng cu hnatuanpi dang pawl a hip vivo, mipi a hip vivo ih 1978 December ah Deng cu rampi hotu ah a cang. Hotu a si ah kum 74 a si.

Deng Xiaoping cu Mao Zedong vekin thuneihnak sangbik, Chairman, President tivek sinak a kai. Ziangruangah tile thuneihnak ih tihnun a um zia a thei. Mao Zedong vek si ding a duh lo. Curuangah mi pakhat ih thuneihnak sang tuk hnakin collective leadership in a fehpi.

Deng ih a fehpi mi cu, “Seek truth from Facts, thilcangmi ihsin thudik kan hawl ding,” ti a si. Mao ih uk sungah ideology lawnglawng ih rak feh a si. Deng cu result, a thei par sawn kha thupi in a zoh.

Deng Xiaoping hotu a tuan in “Reform and Opening Up” Thleng/remawknak le Sangka onnak” tiin a fehpi. Private sector pawl thupi zetin a ret, industry zone pawl a ong, foreign investment a cohlang/a sawm. 1979 ah US ah a tlawng ih sumhramphum a sawm.

De-Collectivization of Agriculture, The "Opening Up" to Foreign Capital and Special Economic Zones (SEZs), Privatization and Market Incentives

"Socialist Market Economy"  - combines a free-market capitalist economy with absolute political control by a socialist state.

The one-child policy

Political control. Deng’s reforms were economic, not political.

1989 Tiananmen Square in Beijing

Hong Kong’s return to China in 1997. His formula was “One China, Two Systems”

Deng Xiaoping died on February 19, 1997, at the age of 92

the greatest reduction in poverty in human history

Oriana Fallaci interviewed Deng on 1980 August – on Mao

Lee Kuan Yew most respect

Read More

Che Guevara ih Thuanthu

 

Che Guevara

Revolution, Dothlengnak timi tongfang kan tong veten kan mitthlam ih a langmi thil pakhat a um, cucu Che Guevara ih zuk a si. Mi tampi cu an ram hrangah, silole an miphun hrangah dothlengnak an tuah. Asinan Che Guevara dothengnak tuahtu dang vek a ram hrangah, a miphun hrangah dothlengnak a tuah lo, a dik tiih a zummi, a pommi hrangah dothlengnak a tuah. 

Tusun ah Che ih zuk cu T-Shirt ah siseh, phar parah siseh, hmuntin ah hmuh ding a um. Mi tmpi hrangahcun Che cu dothlengtu miraltha a si, mi hrekkhat ve hrangahcun communist karhzai tertu, cold-blood ih mi thattu tiah an ti ve……….. Tuitum ah Che Guevara zo a si, ziangtin Argentina sibawi pakhat leitlun ih a larbik dothlengtu ah a cang ti kan zoh ding.

Ernesto Guevara cu 1928, June 14 ah Argentina ram, Rosario khua ah a suak. A nulepa hi Spain le Irish thisen zom an siih Ernesto an fa 5 lakih upabik a si. A nulepa hi mi neinung, phun uu, upper-class an si.

Ernesto cu a nauhak lai ihsin thawsam nat (asthma) a nei. A nauhak deuh lai ah tla cun tlawnghman tthittha in a kai thei lo. Asthma a neih ruangah harhdamnak hrangah tiin a nulepa in lehpannak lamah tha an pek zet. Cutin Bawhlung, Rubby tivek pawl an tlawng ai-awh tiang lek thei dinhmun a rak si.

Ernesto cu a nuahak lai ihsin Biazai lam a paih zet. Cun a pa in an inn ah cabu 3,000 tluk a nei, cutin Ernesto cu a man tinten cacsiar in caan a hmang. Western philosophy ihsin Asia lam calai pawl, Latin America calai pawl nasa ten a siar ih a theihnak a kau zet.

Ernesto cu 1946 ah High School a ttheh ih 1947 ah University of Buenos Aires ah Sibawi a zir. 1952, tlawng a ttheh hlan deuh te, ah Ernesto cu a rualpa Alberto Motorcycle pakhat thawn khual an tlawng, Latin America zaten an fangkual ttheh, an khual tlawnnak a zate hi peng 5,000 tluk a hla, thla 9 sung an rei.

Cheli ram Chuquicamata timi copper (dar sen laihnak) mining pi an thleng. Hnatuantu pawl ih an harsat dan, puan sin ding hman nei lo dinhmun an sinak pawl a hmu. Company neitu pawl cu lian zet le nuam zetin an um lai ah hnatuantu pawl an harsa tuk ti hmuh tikah capitalist pawl parah a thinheng zet.

Cun Cheli in Machu Picchu lam ah an feh. Khawte lam pawl ih an farah dan pawl a hmu. Ernesto le Alberto cu Argentina, Chile, Peru, Ecuador, Colombia, Venezuela, Panama, le Miami tiang an thelng, cun Argentina ah an kir sal. Cui an khual tlawnnak cu “The Motorcycle Diaries” tiah kawh a si. A hmusuakmi cu Latin America ih an tontehmi farahnak, harsatnak cu System damlo ruangah a si.

1951 ah Jacobo Árbenz cu hrilawknak ah nehnak a co ih Guatemala ih rampi president a ttuan. Cunah lai ah Guatemala ah US company pakhat a simi United Fruit Company (UFCO) in Guatemala rampi leilung 48% tluk hi an ta asi. Jacobo cu leiram thu thawn pehpar aw in reform nasa zetin a tuah ih United Fruit Company (UFCO) cu an leiram tam zet sung ding dawh an si. UFCO cu CIA hnen ah nawhthuh an pek ih cutin President Jacobo cu 1954 ah an hlon.

Ernesto cu, sibawi a ttheh, 1953 December 24 ah Guatemala a thleng. 1954 ah CIA pawl cun ralbawi Castillo Armas kha an bawm ih thuneihnak an longer. Thilcang dan ziang hmauhhmauh a hmutu Ernesto cu President Jacobo dinpitu lam ah nasa zetin dingin Castillo le CIA pawl an do kalh. Castillo Armas ih ralkap pawl do dingin cu hriamkai lo in cu a ngah lo tiah a ti. Cutin tualsung mi pawl hriamkai dingin a sawm, nan June 27 ah President Arbenz cu cawlhnak ca a sign, cutin hriamkai an tumnak cu an hluhsuah lo. Ernesto tla CIA pawl ih thihdan pekmi (death list) ah a hmin a tel. Tualsung mipakhat ih information peknak in a tlan man fangfang ih Guatemala ih Argentina Embassy ah asylum a dil.

1954 September thla ah Ernesto cu Mexico ah a tlan. Mexico a tlen in Ernesto cu Sizung ah hna a tuan, cun National Autonomous University of Mexico ah tla Lecturer a tuan phah.

1955 ah a rualpi pakhat in Cuba ih rak tlanmi Raúl Castro thawn theihternak a rak tuah cun Raul cun a upa Fedel Castro thawn theihternak a rak tuah bet. Ernesto le Fidel cu an key a kaih nasa, zaan varvar in dothlengnak thu an rel thei. Cutin Ernesto tla Cuba dothlengnak ah Fidel bawm dingin a lung a kim, nan frontline ralkap siloin medical team in sawn in a si.

Cuba dothlengtu pawl cun Ernesto cu “Che” tiah an ko. Che ticu Argentina tongin, “Rual, Unau” tinak a si.

1956 November 25 ah Fidel, Raul le Che telin minung 82 cu lawng fate pakhat thawn Mexico in Cuba lam an pan. An lawng hmin cu Granma ti a si, minung 20 hrawng to theimi lawng a si, nan 82 an to. Minung 20 to theih lawng ih mi 82 to ti cu an tet nasa, liang le liang dai aw ih to an si, itnak hmun hman an nei lo. An tum dan ahcun November 30 ah Cuba thleng ding ti a si.

Mexico ihsin an suak rei lo ah tisuar a tho, cun an lawng le a rit, ti tivek a zun phah, cutin duh vekin cakin an feh thei lo. Voikhat zaan tla cu an ralkap pakhat lawng parin a tlak, cumi pa an hawlnak ah nazi tawkfang an rei. Cutin Fidel le a ho pawl cu an tinmi caan ah thleng thei lo in December 2 ah Cuba an thleng. An thlen tikah kha cawlh ding an tinak hmun an thleng thei lo. Hram lak deuh, mangrove forest, an thleng, ti hi thin can tluk a si. Nazi 4 an feh hnu ah tipikap, leilung ngaingai an thleng.

Fidel le a ho pawl cu Cuba ih dothlengtu dang thawn ko aw dingin an an feh, Ni 2 ttha tluk an feh, ah an thuhla cu Cuba ram Ralbawi le President a simi Fulgencio Batista ih ralkap pawl in an thuhla an thei. Cutin an rak bawh. December 5 ah fuu hmaun pakhat ih an cawl lai ah Batista ih ralkap pawl cun vanzam in bomb an thlak, leilam in nasa zetin rinlopin an rak do. Cuihmun ah Fidel le a ho pawl cu an tuar nasa. Cui hmun ah Fidel ih ralkap 60 tluk an thi.

Cui hmun ah Che tla hriam a tuar. A kapah ralkap pakhat a thi. Che cu dinhmun a ttha lo ih tlan a ttul. A sibawi thliri maw a hril ding, maw a kiang ralkap thimi pai meithal le cerek? Che cun meithal le cerek a hril ta.

Cutin an zaten thek aw celcel in sahimnak ah an tlan. Fidel le ralkap 2 kha hmun khat ah an tlan. Che le Raul Castro ho in ralkap 7 hrawng a dang hmun khat ah, cutin hmun Dangdang ah an tthek darh aw. December 18 ah loo thlam pakhat ah an tong aw thei ih minung 12 tluk lawng an tang ih an mei thal hi rifle 7 lawng a tang. Cuitn minung 12 le rifle 7 thawn dothlengnak an thok sal. Cui hmun ah Fidal Castro cun a nau Raul le Che a zoh ih, “Now we have won the war, Tu ah ral kan neh zo,” tiah a ti.

A nungdam sun, a tang sun pawl ih tumtahnak hmaisabik cu thi lo ding (survival) hi a si. Sierra Maestra tupi ah relh thup in hmun an khuar. Sun ah meisa an tik lo, meikhu an suah lo. Cun hmun khatah reipi an um lo, an tthawn aw cingcing. Cule kiangkap khawte pawl an ciah-neh thei vivo. Khawte lam ta rawl tivek pawl hi a hramhram in an longlo, an lei. Cun Che in mina pawl manlo in a tuam hlawm, pawlsawmnak an nei vivo. Cutikah tualsung khawte mi pawl kha an intelligence, thlingthlatu ah a cang. Batista ralkap pawl ih cangvaihnak thuhla an thei ringring. 1957 ah hin kiangkap ih sakhan fate tivek khi an va siim. Hriamhrei an nei vivo.

Sierra Maestra tupi ahcun Mini state an tiih mahte uk-awknak an nei. Che second-in-command, ralbawibik sangtu, Fidal Castro sangtu a si. Che cun ral ih hmu thei lo dingin ziangtin inn le loo pawl kan sak ding ti a rak design. Meithal remnak, bomb tuahnak, ralkap boot tuahnak, sang tuahnak, sizung fate tivek a rak tuah.

1958 ah Cozah censorship kaan in radio (Radio Rebal) a thlah thei. Cui radio program cun Batista cozah ih an corruption, rampi huap CDM tuah ding thu, dothlengtu lam in an neh rero thu ti pawl nasaten an than.

1958 May thla ah Batista cun ralkap 12,000 a thlah ih Fidel le a ho pawl thianfai dingin, cucu Operation Verano tiah an ko. Che le ho ralkap pawl cu 300 tluk an si. Batista ralkap pawl cu US cozah in an bawm ih an hriamhrei tla a ttha zet. Vanzam, tank, hriamhreipi ti pawl an nei kim zet.  An von do aw taktak tikah Che te ho in thla 3 sungah an neh.

Che ih hoc un guerilla tactic (Foco Theory) an hmang. Batista ralpak pawl kha an lem, dung an kir vivo ih thukpi tiang an kir. Cutin hmailam ih um le dunglam ih um an pehtlaihnak harsa ko an tuah ih an ttheut. Cun Che in a sniper pawl kha an captain, column hotu kha a kap ter. An bawibik, hotubik an that in cu a tanglam pawl an vaivuan. Command pektu tthitha a um lo. Cutikah ralkap tampi an tlan, a hrek hriam an thla cu tin an si celcel. July thla cem/August thla ahcun Batista ralkap pawl an sungfel. Hriamhrei tampi an tanta.

1958 December 28 ah Che le ralkap 300 cu Cuba ram laifang ih um, Villa Clara peng ih an khawlipi Santa Clara siim dingin an pang. Santa Clara khawpi cu Cuba ralkap 4,000 in hmun an khuar.

Santa Clara khua an luh hlan ah lamzin, pehtlaihnak phoneline pawl an chet hmaisa ttheh, Havana lamin ralbawm le supply zianghman ra thei lo dingin. December 29 ah Batista cun khan 22 um tlangleng khat in hriamhrei, ralthuam pawl Senta Clera ah a kuat. Che cun Bulldozer hmangin tlangleng zin a tawt siat. Cui tlangleng cu Molotov cocktail tawn an deng, tlangleng sung um pawl cu an ut ttheh zikih hriam an thlak.

Santa Clera khawsung ah doawknak mallai a suak nan, Batista ih ralbawipa in an neh ding a zum lo ih an sung a khan, hriam a thlak. Senta Clera a tlak in cu Batista cu a dinhmun a tthalo thu a thei ih 1959 January 1, zinglam nazi 3:00 ah Dominican Republican ah Vanzam thawn a tlan. Che cu January 2 ah Havana khawlipi ah a thleng cun January 8 ah Fedal thawn Havana ah a tong aw.

1959 ihsin Che cu Commander of La Cabaña Fortress & Supreme Prosecutor, Batista cozah ih tuanvo neitu, bawi upa, tha a pektu pawl thuthennak ih hotu a si. Che ih thupeknak vekin mi 100 lenglo hi thah an si. Himi thu thawn pehpar aw in mihrekkhat in Che in an dem.

Che cu President of the National Bank of Cuba 1959–1961, Minister of Industries 1961–1965, Rampi ai-awh in UN meeting kaitu tivek in hmun tum taktak pek a si.

Che cu Karl Marx uar zettu a si, Cuba rampi Socio-Economy reform a tuah tum dan tla hi Marxism in an si, cucu New Man tiah a ko. Dun le dan in Socialism ziang tluk in fehpi khal sehla minung thinlung ih duhhamnak, hamttamnak pawl a hlo lo ahcun san a tlai lo. Curuangah minung sawn hi kan thleng aw hmaisa a ttul, mi thar kan si a ttul tiah a ti. Amah rori tla zarhte/zarhpi tinten fuu hmaun ah feh in hna a tuan ringring.

Asinan hi Cuba economy lole New Man idea cu a takah a hlawhtling lo.

Che cun Fidel hnen ah ca pakhat a tanta ih 1965 April ah a neihsiah, thilri, a sinak/rank, ziang hmuahhmuah tanta in Cuba hnakih a ttul sawnnak hmun ah dothlengnak tuah dingin a pok.

Che cu khual a tlawn tikah CIA pawl ih theih lo dingin a kha hmul/ a hmurhmul a met, cun mikharh sah zet a kharh ih Peru mi, Business man siin khual a tlawng. 1965 ah cun Congo ram a thleng. Congo dothlengnak bawm a tum nan a rak hlawhtling lo. Ziangah tile dothlengnak hotu pawl mah le tawk in, zuu le sa thawn nuam takin an um, camp le ralkap hnen ah an um cuca lo. Cun, sikan an nei lo. Cule amah tla a damlo, malaria, sungdok tivekin a thi zik. Cutin Congo dothlengnak bawm a tumnak cu a hlawhtling lo.

1966 November thla ah Bolivia ah a thleng. Bolivia dothlengnak ah tla duh vekin a hlawhtling lo ih hlei ah amah tla a nunnak a laim phah.

Bolivia ih Che a hlawhtlinglonak cu

1.     Communist Party of Bolivia in Che hi tha an rak pek lo. Cutikah Bolivia ah rinsantlak ngaingai dothlengtu, rampi thlengter theitu ding mi level in Che hi an bawm lo.

2.     Che in an do ding ral hi Bolivia cozah ralkap lawng a si ding a ruat. CIA pawl ih telnak hi tluk in a thuk ding ti a rak ruat lo.

 

1967 October thla ah Bolivia mi pakhat in Cozah ralkap hnen ah Che umnak hmun thu a rak pek. October 8 zinglam ah Bolivia ralkap 200 - 300 in Che umnak, La Higuera khua kiang, an kulh. Che le a ho hi ralkap 17 an si. Nazi 4 sung an ka aw. Che cun a ralkap pawl hmun 2 ah a tthen aw ter, cutin dung an sip. Cui hmun ah Che cu a vorh lam ke ah an kap ngah. Cun a pistol tla an tap ngah ih hman a theih lo. Cutin Che cu hriam a thlak ih, “Che Guevara ka si. Ka thih hnakin ka nung ah man ka nei sawn,” tiah a au. Cui zing doawknak ah Che lam in 3 an thi ih Che le Willy cu kaih an si. Mi 12 cu an tlan suak thei.

Che cu La Higuera khua ih tlawnginn an hreng. October 9 zinglam ah Julia Cortez, kum 22, tlawng sayanu in Che cu rawl, pe hang a rak pek. Julia cun neta ih a simnak ah ‘Che cu mipiang zet a si. A mit, a mi zoh a hriam zet, zutneng mit vek a si. A mit ka zoh ngam lo,” tiah a ti. Che cun cui sayanu hnenah, “hi ti-hang hi sui hnakin man a nei sawn, ka lungawi, ka lungawi tuk/ This soup is worth more than gold. Thank you. Thank you so much." Tiah a ti. Cun, “khawte lamah tlawnginn sia te ah hitin harsa zetin ca nan zirh rero laiah bawi pawl cu khawpi ah Marcedez mawtaw to in nuam zetin an um, hi ruangah so khaw dong thlengnak kan tuah,” tiah a ti.

October 9 ahcun Bolivia President René Barrientos cun Che cu that dingin thu a pek. Mario Terán timi ralbawi pakhat in Che thattu, kaptu si dingin a dil. October 8 do awknak ah a rualpi 3 cu Che ih ho in a rak that. Teran cu Che that dingin a ra, Che cun, “I that dingah na ra ti ka thei, mi ttihhrut pa, I kap aw. Milai pakhat lawng na that thei ding,” tiah a ti. Cun Tera cun Che cu a kap. A kawng a tai tang ah voi 5 a kap, cun a vorh lam ban ah voi 2 a kap. Che cu aw suak ih raak le ai-hram ding a duh lo, a kehlam kut cu na pim a keu. Cun a taang ah le a hnawng ah voi khat veve a kap ih Che cu October 9, sun nazi 1:10 ah a thi.

CIA cun Che hi that loin kai in Panama ah hruai ih thusut an duh. 1961-62 hrawng hi Cuba le USA buaibik caan a si. Culai ih Cuba ih tuanvo neitu bik cu Che a si. Curuangah US cun Che that hnakin nungih kaih hi an hrangah man a nei sawn in an ruat.

Asinan Bolivia cozah cun October 8, Che le ho a kulh an kap thokin Che cu doawnak ah hriamtuar in a thi tiah radio ah an than. Che kaih a tuar hlan ihsin a thi zo tiah propaganda in thu an than. Cutikah an thatlo a sile, Che a nung tiah theih sal a sile an thuphan simmi a lang ding ti an duhlo. Curuangah Che kha an that tikah a lu le a hmai ah kap lo dingin thu an pek. Ralhmuni h kapawnak ih thi bang dingin.

Che an kaih le an that ah CIA office Félix Rodríguez tla a um. Nan CIA thazang a maltuk tikah a Thupten tlan [I ding tivek kha an thazang in a rak daih lo.

Che kai dingin hi CIA le US ralkap in nasa zetin an bawm. A hleice in logistic lam le intelligence lam ah. Cun US ralkap le CIA cun Che hawl ding le kaih ding hrang rori ah Special in ralkap training an nei.

Che ih ruak cu Vallegrande timi khua, a thihnak La Higuera thawh hla lonak, peng 35 tluk, ah ni khat sung an ret. Mipi le Journalist pawl in a thi ti nemhngetnak ah. A zohtu mipi tampi cun Che ih ruak cu Jesuh ding a bang tiah an ti.

Che cu a kut pahnih in an tan ih Argentina le Cuba an kuatin finger-print thawn mil le millo an zoh, a thi ngaingai ti nem-hngetnak ah.

October 11 zaan ah Che ih a ruak cu a hlo. Bolivia ralkap tlunlam thuthup peknak in khoi tiih theih lonak ah an phum.

October 15 ah Fidal Castro in Cuba ram Havana khawlipi ah Che a thih thu a than in ni 3 sung mipi riahsia caan rak tuah a si. October 18 ah Havana khawlipi Plaza de la Revolución ah mipi 1 million an suak ih Fidel Castro cun, “Tuni ah Che a thih ruangih nehnak hlapi a saktu pawl an sual. Che ih a thihnak in a idea, a ruahnak, a zumnak, a ralthiamnak pawl a neh tiih a ruattu pawl an sual. Mi menmen pakhat dinhmun, ralkap pakhat dinhmun, cerek lakih rak tlanglengtu, hruaitu pakhat dinhmun in a thitu pa cu vantthatnak ih a a thattu pawl hnakin a let thawng tampi mi mak le thil ti thei sawn pa a si.”

A thusim a netkhawmnak ah “santhar mino pawl zo vek siseh nan duh tin in sut ahcun, Che vek siseh tiin kan ti ding. Kan mino pawl zo vekin fim she, thiam she ti nan duh tiah in sut ahcun, tthukthun lo ten Che vek kan ti ding. A tu caan ah si she, hmailam a ra lai ding caan ah siseh, nuncan lam ah siseh, tuahtuannak lam ah siseh zotthim tlakbik minung Che a si tihi an thinlung tak in sim ka duh,” tiah a ti.

Che a thih hnu kum 28, 1995 ah Bolivia ralbawi pakhat in Che an phumnak kha a phuang. Cuba le Argentina lam mifim thiam pawl in an hawl ih 1997 ah Che ih ruh an tong. An tong veten theih a ol ce nak cu a kut hnih in a bul. 1997 October 17 ah Che ih ruak, ruh cu Cuba ah phur a si. Cun Santa Clara ah a thlan an tuah ih cui hmun ah a ruh cu ret a si.

Thawsam, thawpit ih tthanglian, Argentina sibawi tlawngta pakhat cu leitlun pi ih dothlengtu hminthangbik ah a cang.

Dothlengnak lam mit ih a zohtu, rualrannak, freedom for oppress, namnuai pawl zalennak, tivek mit ih a zohtu hrang ahcun Che cu mimak, Hero pakhat a si. Nan dotlengnak sungih relo takih mi a phildan, communist thehdarh vivotu a si dan cu pawl parah right winglam, capitalist lam pawl cun an duhlo nasa, Hero siloin villain, misual pakhat a si tiah an ti. Curuangah US cozah le CIA cun Bolivia ih hramlak, kerkawm tiang ih lo theih lo ih an hualnak a si.

A tlun lam ah a thu le hla tampi kan rak sim zo ih Che zo a si ti cu nangmai na cohlan dan a si ko.

A netnak ah Cuba a suahsan ih Congo ih a feh hlan te ah a fale pawl ca a tanta mi cakhat siarnak in ka thu ka net ter ding.

 

“Duhdawtmi Hildita, Aleidita, Camilo, Celia le Ernesto,

Ni Nikhat ih hi cakuat nan siar tikah cun ka nung nawn lo tinak a si. In cing mumal nawn lo ding, nautabik tla cu zianghman in cing lo ding. Nan pa, kei cu, a tthabik tiih a ruahmi parah a ttuan suaktu le a zumnak parah rinum zettu ka si. Dothlengtu ttha s ihram uh.

Zianghmuhhmuh nan hluhsuah theihnak ding hrangah, nan zirmi thiam thei dingin ca zuam uh.

Dothlengnak hi a thupi mi a si ti ciing ringring awla, nan kanmah bulpak lawngih kan fehpi ahcun zianghman man a nei. A hleice in, leitlun hmun kip, zo hnen khal ah  diklonak a ummi hi na thinlung muril in theithiam sak ding tum aw,

Kumkhua… ka fale paw…. Lo hmuhsal ka beisei

Ka lo pom… ka lo hnam….

 

 

Read More

Major William Sa Lian Zam (ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် စစ်ဦးစီးချုပ်) နှင့် ချင်းဒီမိုကရေစီပါတီ၊ ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၏ တော်လှန်ရေးသမိုင်း (အပိုင်း ၁)

 ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်သည် ချင်း၊ ကချင်၊ ရှမ်း နှင့် မြန်မာလူမျိုးတို့ ချုပ်ဆိုခဲ့သော ပင်လုံစာချုပ်ကြီးကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် နယ်ချဲ့ဗြိတိသျှတို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီး လွတ်လပ်သော တိုင်းပြည်တစ်ပြည်အဖြစ် ရပ်တည်လာနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် လွတ်လပ်ရေး၏ ဘွားဖက်တော်အဖြစ် ပြည်တွင်းစစ်ကြီး နှင့် ကြုံတွေ့ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး ပြည်ထောင်စုကြီးပြိုကွဲမည့် အဖြစ်ဆိုးမှ ကာကွယ်ရာတွင် ချင်းလူမျိုးတို့သည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အားအကိုးရဆုံးသောသူများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 

လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် နိုင်ငံအတွင်း အမြင်၊ အယူဝါဒခံစားချက် အနေအထားအမျိုးမျိုးကြောင့် နိုင်ငံတစ်ဝှမ်း ပြည်တွင်းစစ်မီး တောက်လောင်ခဲ့သည်မှာ ယနေ့ထက်တိုင် မငြိမ်းသတ်နိုင်ခဲ့သေးပေ။ မြန်မာ့နိုင်ငံရေးရေစီးကြောင်းတွင် ချင်းလူမျိုးတို့သည် ပြိုလဲတော့မည့် ပြည်ထောင်စုကြီးအား ကယ်တင်ပေးခဲ့သော ဒေါက်တိုင်ကြီးတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သလို၊ ကိုယ်ပိုင်ပြဌာန်းခွင့်၊ ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ်ဖန်တီးခွင့် အစရှိသော ဒီမိုကရေစီ၏ အနှစ်သာရများအား ရရှိနိုင်ရေးအတွက် ခေတ်အဆက်ဆက် တိုက်ပွဲဝင်၊ တော်လှန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ ထိုသို့တော်လှန်ခဲ့ကြရာတွင် ဗိုလ်မှူး ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း (Major William Sa Lian Zam) သည် ချင်းလူမျိုးများ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ခေါင်းဆောင်သည့် အာဏာရှင်စနစ်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ရန်အတွက် သူကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်သည့် ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် နှင့်အတူ လွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲများဆင်နွှဲရင်း ချင်းပြည်အတွက် အသက်ပေးတိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဗိုလ်မှူး ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း နှင့် ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၏ သက်တမ်းသည် တိုတောင်းလှသော်လည်း ခေတ်သစ် ချင်းအမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှု လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးသမိုင်းတွင် အာဏာရှင်အစိုးရနှင့် တိုက်ပွဲ အများဆုံးဆင်နွှဲခဲ့သည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပေသည်။

ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း (William Sa Lian Zam) ကို ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဇာဟောင် (Zahau) တိုက်နယ်ထဲရှိ ခေါင်သဲ (Khaute) ရွာတွင် Pu Kap Al နှင့် Pi Thuam Men တို့မှ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မွေးချင်းညီအစ်ကိုမောင်နှစ်မ ခြောက်ဦးအနက် တတိယမြောက်ဖြစ်သည်။ သူသည် ခေါင်သဲရွာအနီးရှိ ဘွာလ်ဇောလ် (Bualzawl) ရွာ၌ ကျာင်းစတင်တက်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် ကလောမွန် (Tlauhmun) ရွာတွင် မူလတန်းဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်။ စတုတ္ထတန်းအောင်မြင်ပြီးနောက် ဖလမ်းမြို့တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ဖလမ်းမြို့တွင် သူကျောင်းတက်သည့် အချိန်မှစပြီး နိုင်ငံရေး နှင့် လူမှုရေးဘက်တွင် စိတ်အားထက်သန်သူဖြစ်သည်။ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း နဝမတန်း တက်ရောက်သည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံရေးလုပ်သည့်အတွက်ကြောင့်ဆိုပြီး ထောင်နှစ်ပတ်ကျခဲ့ဖူးသည်။ နဝမတန်းအောင်မြင်ပြီးနောက် ဒသမတန်းအား ရန်ကုန်မြို့တွင် တက်ရောက်ချင်ကြောင်း သူ့အစ်ကိုကြီးထံတွင် ပူဆာခဲ့သည်။ သူ့အစ်ကိုကြီးမှ တတ်နိုင်သမျှထောက်ပံ့ရန် သဘောတူခဲ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့သို့ ဒသမတန်းတက်ရောက် ရန်ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သူသည် အင်္ဂလိပ်စကားပြောကို အလွန် စိတ်ဝင်စားသူဖြစ်ပြီး သူ့အပေါင်းအသင်းများနှင့် တွေဆုံသည့်အချိန်များတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြောကြားခဲ့သူဖြစ်ရာ သူ့အား အင်္ဂလိပ်စကားပြောတတ်သူဟု ချစ်စနိုး နာမည်မှည့်ထားခဲ့ကြသည်။ ဒသမတန်းပြီးဆုံးပြီးနောက် ချင်းပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ကုန်သည်လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပြုရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်းဘဲ မအောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် ဗမာ့တပ်မတော်၊ ရေတပ် (Burma Navy) သို့ ၁၉၆၅ တွင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။

ထိုအချိန်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဒေါက်တာဇလှေထန်း (Dr. Za Hlei Thang) (ကွယ်လွန်) တို့နှင့် ခင်မင်ရင်းနှီးခဲ့ပြီး အခြားချင်းလူငယ်များနှင့် နိုင်ငံရေးကိစ္စများ အစဉ်ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ဒေါက်တာဇလှေထန်းသည်လည်း ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး ဆေးတက္ကသိုလ်တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့ရာ ဝီလီယံသည်လည်း Burma Navy ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ သူတို့တွေ့ဆုံသည့် အချိန်တိုင်း နိုင်ငံရေးအမြဲ ပြောဆိုဆွေးနွေးကြသည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းသည့် ဖြစ်ရပ်ကို ရွံ့မုန်းကြသည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီမှ တိုင်းပြည် အာဏာကို သိမ်းယူခဲ့ပြီး ဇူလိုင် ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် (မ.ဆ.လ) ပါတီအား တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းဦးဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှစတင်ကာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ စက်ရုံနှင့် ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းများအားလုံး ပြည်သူပိုင်အဖြစ် သိမ်းဆည်းခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံသည်လည်း ကွန်မြူနစ်စနစ်ကဲ့သို့သော အာဏာရှင်စနစ် ဘက်သို့ ဦတည်လာခဲ့သည့်အဖြစ်ကို ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း နှင့် ချင်းလူမျိုးတစ်ချို့ လက်မခံနိုင်ခဲ့ကြချေ။ ၎င်းတော်လှန်ရေး၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း နှင့် ချင်းလူငယ်တစ်စုတို့သည်လည်း ချင်းပြည်နှင့်ချင်းလူမျိုးများ အာဏာရှင်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ရေးအတွက် လက်နက်ကိုင် တိုက်ပွဲဝင်ရန် စိတ်အားထက်သန်စေခဲ့သည်။

ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းပြီးနောက် ချင်းလူမျိုးတစ်စု တော်လှန်ရေး စတင်ခဲ့ကြသည်။ တစ်ချိန်က အမှတ် (၂) ချင်းသေနတ်ကိုင်တပ်ရင်းကို ဦးစီးခဲ့သည့် ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း ဆွန်ခိုပေါင် (Lt.Col. Son Kho Pau)၊ ချင်းလွှတ်တော်အမတ်ဟောင်းများဖြစ်သော ဦးဟရန်နော် (Pu Hrang Nawl)၊ ဦးဆွန်ကျင်လျန် (Pu Son Cin Lian)၊ ဦးရာလ်မှုန်း (Pu Ral Hmung)၊ ဦးရိုထန်း (Pu Ro Thang) နှင့် အခြားချင်းခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော ဦးဒမ်ခိုဟောက် (Pu Dam Kho Hau)၊ ဦးပါကျုံးနုန်း (Pu Pa Cung Nung)၊ ဦးမန်ခိုပေါင် (Pu Mang Kho Pau)၊ ဦးမွှန်ဟရဲ (Pu Hmun Hre)၊ နှင့် ပိုက်သဲအမျိုးသားကောင်စီ (Paite National Council) ခေါင်းဆောင် ဦးသွန်ခိုပုမ် (Pu Tun Kho Pum) တို့သည် တော်လှန်ရေးကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ စတင်ခဲ့ကြသည်။ Pu Son Kho Pau နှင့် Pu Tun Kho Pau တို့သည် ချင်းလွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (Chin Independence Army) နှင့် ညီညွတ်သောချင်းအစိုးရ (United Chin Government) ကိုထူထောင်ခဲ့ကြပြီး မြန်မာ-အိနွိယနယ်စပ်တွင် လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။

ထို့အပြင် ချင်းလူငယ်တစ်စုဖြစ်သည့် Pu Jimmy Thang Khan Suan (Pu Thang Za Dal)၊ Pu Peter Hau Khan Khup (Pu Hau Za Cin) နှင့် Pu William Kam Za Lian တို့သည်လည်း ၁၉၆၃ နှစ်ကုန်ပိုင်းမှစ၍ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် အဆက်အသွယ်ပြုလုပ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း ခေါင်းဆောင်သည့် အာဏာရှင်စနစ်အား တော်လှန်ရန် စတင်လှုပ်ရှားလာခဲ့သည်။ ၎င်းလူငယ်သုံးဦးသည် တော်လှန်ရေးနယ်မြေမှ မြန်မာပြည်သို့ မကြာမကြာ လျှို့ဝှက်ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး တော်လှန်ရေးအတွက် စည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ Pu Jimmy Thang Khan Suan သည် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ဝင်လာသည့် အချိန်တိုင်း ဦးလျန်အုပ် (Pu Lian Uk)၊ ဥပဒေဒုတိယနှစ်ကျောင်းသား ထန်ဇပေါင် (Pu Thang Za Pau)၊ ဆလိုင်းကိပ်ခိုလျန် (Salai Kipp Kho Lian) တို့နှင့် တွေ့ဆုံပြီး ချင်းတော်လှန်ရေးအတွက် အမြဲဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် အနွိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ ချင်းပြည်နယ်နှင့်နယ်နမိတ်ဆက်စပ်လျက်ရှိသော မီဇိုရမ်ပြည်နယ် လွတ်လပ်ရေးရရှိရေးအတွက် အိန္ဒိယအစိုးရအား လက်နက်တိုက်တော်လှန်သည့် မီဇိုအမျိုးသားတပ်ဦး (Mizo National Front) နှင့်လည်း ဆက်သွယ်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ကြသည်။

ပါလီမာန်ဒီမိုကရေစီပါတီ (PDP) ထူထောင်ခြင်း 

၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီမှ တိုင်းပြည်အာဏာကို သိမ်းယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် သမ္မတ၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၊ ဝန်ကြီးများ နှင့် လွှတ်တော်အမတ်များအား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ဇူလိုင် ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် (မ.ဆ.လ) ပါတီအား တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှစတင်ကာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ စက်ရုံနှင့် ပုဂ္ဂလိက လုပ်ငန်းများအားလုံး ပြည်သူပိုင်အဖြစ် သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုအပါအဝင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းခံခဲ့ရသော နိုင်ငံရေးသမားတစ်ချို့အား ၁၉၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှ ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် သုံးဆယ်သုံးဦးအကြံပေးအဖွဲ့ဟုလူသိများသည့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးအကြံပေးအဖွဲ့ (Interim Unity Advisory Board) ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ထိုအဖွဲထဲတွင် ဦးနု နှင့် လွှတ်တော်အမတ်ဟောင်းများလည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ 

ချင်းလွှတ်တော်အမတ်များဖြစ်သော ပလက်ဝနယ်လွှတ်တော်အမတ် ဦးထပ်လှိုင် နှင့် တီးတိန်နယ်လွှတ်တော်အမတ် ဦးလွန်ပုမ် (Pu Lun Pum) တို့သည်လည်း ထိုအဖွဲ့ထဲတွင်ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ အဖွဲ့၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ နိုင်ငံအတွင်း အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေး နှင့် အသစ်ရေးဆွဲ ပြဌာန်းမည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွက် တော်လှန်ရေးကောင်စီသို့ အကြံပေးချက်များ တင်သွင်းရန်ဖြစ်သည်။

၁၉၆၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဦးနုသည် ကြားဖြတ်အစီရင်ခံစာ တစ်စောင်အား ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းထံသို့ တင်သွင်းခဲ့သည်။ ၎င်းအစီရင်ခံစာတွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းမှ သိမ်းခဲ့သောအာဏာအား သူ့ (ဦးနု) ထံသို့ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန် နှင့် ၁၉၆၂ မတ်လတွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည့် ပါလီမာန်ကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ပြီး အသက်ပြန်သွင်းရန် တို့ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဦးနုမှပါလီမာန်ခေါ်ယူပြီး ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား နိုင်ငံတော် သမ္မတအဖြစ်ခန့်အပ်ရန် အကြံပြုထားသည်။ ဦးနုသည် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းက သူ့အကြံပေးစာအား လက်ခံမည်မဟုတ်ကြောင်း သိရှိသည့်အတွက် တော်လှန်ရေးဘက်တွင် ခြေလှမ်းစတင်ခဲ့သည်။ သူသည် ကျန်းမာရေးမကောင်းမှုကို အကြောင်းပြပြီး အိနွိယနိုင်ငံသို့ ဆေးကုသခွင့်ပေးရန် အစိုးရထံသို့ တင်ပြခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးအတွက် လျှို့ဝှက်စည်းရုံးရေးလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး အကြံပေးသုံးဦးဖြစ်သည် ဗိုလ်လက်ျာ (ရဲဘော်သုံးကျိပ်အဖွဲ့ဝင်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း)၊ ဦးသွင် (ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း) နှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး (ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏လက်ထောက်) တို့အား လျှို့ဝှက်တိုင်ပင်ခဲ့သည်။ ဦးနုမှ ၎င်းအကြံပေးသုံးဦးအား “ငါတော်လှန်ရေးလုပ်မယ်။ ခင်ဗျားတို့လည်း ပါစေချင်တယ်။ အခုချက်ချင်းအဖြေပေးစရာမလိုဘူး။ အစိုရဆီကနေ အိနွိယနိုင်ငံမှာ ဆေးကုသဖို့ ခွင့်ပြုချက်ရပြီးပြီ။ ငါထွက်ပြီး တစ်လအကြာမှာ တော်လှန်ရေးစတင်တဲ့အကြောင်း ကြေငြာမယ်။ ခင်ဗျားတို့ လာမယ်ဆိုရင် တိုင်းပြည်ထဲကနေထွက်ဖို့ နည်းလမ်းရှာကြပါ။ အပြင်ရောက်မှ အကြောင်းစုံပြန်ဆွေးနွေးကြမယ်” ဟုသူတို့အားပြောထားခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီးကမူ တပ်မတော်သားတစ်ဦး အနေဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းနှင့်အတူ သစ္စာရှိစွာရပ်တည်မည်ဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်တုန့်ပြန်ခဲ့သည်။

ဦးနုသည် ၎င်းတင်ပြခဲ့သည့် ကြားဖြတ်အစီရင်ခံစာ၏ အဖြေကိုပင် မစောင့်တော့ဘဲ အိနွိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဗိုလ်လက်ျာ သည်လည်း ကျန်းမာရေးအကြောင်းပြပြီး အိနွိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဗိုလ်လက်ျာ၊ ဦးလောရုံ (The Nation သတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ်) တို့နှင့် တွေ့ဆုံပြီးနောက် တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရအား တော်လှန်ရန်အတွက် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၈ သြဂုတ်လတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြပြီး ထိုင်းနိုင်ငံရောက် တော်လှန်ရေးသမားများဖြစ်သော ဗိုလ်ရန်နိုင်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း စောကြာဒိုး၊ ဦးဇာလီမော်တို့နှင့် တော်လှန်ရေးအတွက် ဗျူဟာချခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ဦးနုနှင့်ဦးလောရုံသည် လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၉ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၇ ရက်နေ့တွင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဦးနုက သူသာလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာပြည်သူသားများအတွက် ဒီမိုကရေစီ ပြန်လည်မရမချင်း ကြိုးစားအားထုတ်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကတိပြုခဲ့သည်။ 

ပါလီမာန်ဒီမိုကရေစီပါတီ (PDP) ဖွဲ့စည်းပြီးဖြစ်ကြောင်းလည်း ကြေငြာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဦးနုသည် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဆက်လက်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးလုပ်ဆောင်မည့်အကြောင်း ထပ်မံကြေငြာကာ ထိုတော်လှန်ရေးအတွင် ရံပုံငွေရှာဖွေခြင်းများလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဦးနုသည် ဦးလောရုံအား ရန်ပုံငွေရှာဖွေရေးမှူးချုပ် (Chief Fundraiser) အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဦးနုတော်လှန်ရေးအတွက် အမေရိကန်ထောက်လှမ်းရေးအေဂျင်စီ (CIA) နှင့် အဆက်အသွယ်ရှိသူများ ဘက်မှလည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတစ်ချို့မှလည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာ့ရေနံကုမ္ပဏီများမှလည်းကောင်း ငွေအလုံးအရင်း ဖြင့်ထောက်ပံ့ခဲ့ကြသည်။ CIA တွင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် အရာရှိဟောင်း Mr. William Young မှလည်း ဦးနုတော်လှန်ရေးအတွက် ရန်ပုံငွေရှာဖွေပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဦးနုတို့အဖွဲ့မှရရှိသည့် ရန်ပုံငွေများ၏ အရင်းအမြစ်ကိုမူ ဦးလောရုံမှ ထုတ်ဖော်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ ပါလီမာန်ဒီမိုကရေစီပါတီ ဥက္ကဌအဖြစ် ဦးနု၊ ဒု-ဥက္ကဌ အဖြစ် ဗိုလ်လက်ျာ ၊ အတွင်းရေးမှူအဖြစ် ဦးလောရုံ၊ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဦးသွင် တို့ဖြစ်ကြသည်။ ပါလီမာန်ဒီမိုကရေစီပါတီ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အဖြစ် ပြည်ချစ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် [Patriotic Liberation Army (PLA)] ကိုလည်းဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စစ်ဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးလက်ျာ မှ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။

ဦးနုခေါင်းဆောင်သည့် ပါလီမာန်ဒီမိုကရေစီပါတီသည် တော်လှန်ရေးအောင်မြင်ရန်အတွက် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် နယ်မြေများသည် အဓိကအချက်အချာကျသည့် အချက်ဖြစ်ကြောင်း သိရှိနားလည်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ညှိနှိုင်းမှုများပြုလုပ်လာခဲ့ကြသည်။ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (KIA) ကမူ ဦးနုအစိုးရမှ နိုင်ငံတော်ဘာသာအား ဗုဓ္ဒဘာသာကြေငြာခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်ကြောင့် ဦးနုအား ခွင့်မလွှတ်နိုင်ခဲ့ကြဘဲ ဦးနုနှင့်ပူးပေါင်းရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ကြသည်။ ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ [Karenni National Progressive Party (KNPP)] မှလည်း ၁၉၄၇ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ကရင်နီပြည်နယ် ခွဲထွက်ခွင့်အား တောင်းဆိုကြသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ကရင်နီခေါင်းဆောင် U Bee Tu Ree လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည့် အဖြစ်တွင် ဦးနု၌တာဝန်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး ဦးနုအဖွဲ့နှင့် ဆက်ဆံခြင်းမပြုခဲ့ကြချေ။ ရှမ်းပြည်အတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များနှင့်လည်း ကနဦးဆက်သွယ်မှုများပြုလုပ်ရာတွင် အဆင်မပြေခဲ့ပေ။ ဦးနုမှ ရှမ်းပြည်လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ပြေလည်စေရန်အတွက် ကိုးကန့်အမတ်ဟောင်း နှင့် ရှမ်းပြည်တပ်မတော် (Shan State Army) အရာရှိဟောင်း Jimmy Yang အား ခန့်အပ်ထားခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ စီ-အိုင်-အေ အရာရှိဟောင်း Mr. William Young မှလည်း ဝတပ်ဖွဲ့ နှင့် လားဟူ တပ်ဖွဲ့တို့အား ဦးနုအားထောက်ခံရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။

ဦးနုတို့အဖွဲ့သည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများထဲတွင် အင်အားအကြီးမားဆုံးဖြစ်သော ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) နှင့် အတူပူးပေါင်းကာ တော်လှန်ရေးလုပ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းလာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ဆွေးနွေးရာ အစပိုင်းတွင် အခက်အခဲနှင့်ကြုံတွေ့ ခဲ့ရသော်လည်း ငွေရေးအင်းအားတောင့်တင်းသော ဦးနုအဖွဲ့သည် KNU နှင့် မွန်ပြည်သစ်ပါတီ [New Mon State Party (NMSP)] တို့ နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၀ မေလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် National United Liberation Front (NULF) ခေါ် ညီညွတ်သောအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်ပေါင်းစု အားတည်ထောင်ခဲ့ကြပြီး PDP ဥက္ကဌ ဦးနု၊ KNU ဥက္ကဌ ဦးမန်းဘဇံ နှင့် မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (NMSP) ဥက္ကဌ ဦးနိုင်ရွှေကျင် တို့မှ လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး မဟာမိတ်ဖွဲ့နိုင်ခဲ့ကြသည်။ မဟာမိတ်အဖွဲ့ဝင် KNU အား PDP မှ ပထမဆုံး ထိုင်းဘတ်ငွေ လေးသန်း၊ NMSP အား ထိုင်းဘတ်ငွေ နှစ်သန်း ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ NULF ဖွဲ့စည်းရာတွင် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။ ဦးနုတို့အဖွဲ့ဘက်မှလည်း ၁၉၄၇ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိသည့် “ဖက်ဒရယ်” ကိုလက်ခံလာခဲ့ရသည်။ မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် စစ်မှန်သော၊ တရားမျှတမှုရှိသော၊ တိုးတက်ပြီး ငြိမ်းချမ်းသော “ဖက်ဒရာယ်ပြည်ထောင်စု (Federal Union Republic)” တည်ထောင်ရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။

ပါလီမာန်ဒီမိုကရေစီပါတီ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သော PLA တပ်တွင် ဝင်ရောက်ရန် တပ်သားအများအပြား စည်းရုံးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ပြည်တွင်းရှိ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ချို့သည်လည်း ဦးနုထံသို့ သွားရောက်ပူးပေါင်းခဲ့ကြသည်။ PLA တပ်သည် မြန်မာ၊ ထိုင်းနယ်စပ် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့များ ထိန်းချုပ်ရာ နယ်မြေများတွင် စစ်ဌာနချုပ်သုံးခု ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်အား Jimmy Yang မှလည်းကောင်း၊ အလယ်ပိုင်းတိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်အား မဲဆောက်မြို့နယ် ဟိုဖိုင်စခန်း တွင်တည်ထောင်ကာ တိုင်းမှူးှဗိုလ်ချုပ်သွင် မှလည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကို ဘုရားသုံးဆူစခန်း တွင်တည်ထောင်ပြီး တိုင်းမှူးဗိုလ်ချုပ်ရန်နိုင်တို့မှ ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်။ လက်တွေ့တွင်မူ မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်သည် အမည်ခံမျှသာဖြစ်ပြီး ဦးနုအဖွဲ့အား ရှမ်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များမှ ထောက်ခံရန် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ မဟာမိတ်အဖွဲ့သည် ဦးနုအမည်ပါ ပိုက်ဆံ နှင့် ရွှေဒင်္ဂါးပြားစေ့များလည်း ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ သံရုံးများသို့ သူတို့အား အသိအမှတ်ပြုနိုင်ရန် ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ ဦးနုသည် NULF မဟာမိတ်ရေဒီယိုအား ၁၉၇၀ မေလမှ စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအစိုးရအား ဆန့်ကျင်သည့် သတင်းများ ထုတ်လွှင်ခဲ့သည်။

ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း တော်လှန်ရေးနယ်မြေသို့ ထွက်ခွာခြင်း 

ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းခေါင်းဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရအား ဦးနုမှ တော်လှန်သည့်အကြောင်း၊ ပါလီမာန်ဒီမိုကရေစီပါတီဖွဲ့စည်းသည့်အကြောင်း ရေဒီယိုဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ချင်းလူငယ်တစ်ချို့သည်လည်း ဦးနုနှင့်သွားရောက်ပူးပေါင်းရန် ကိုယ့်အစီအစဉ်ကိုယ်စီ ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ 

တော်လှန်ရေးနယ်မြေများတွင် လှုပ်ရှားပြီးဖြစ်သည့် Pu Jimmy Thang Khan Suan (Pu Thang Za Dal) ဦးဆောင်သော ချင်းလူငယ်တစ်စုသည်လည်း ဇိုမီး(ချင်း)အမျိုးသားတပ်ဦး [Zomi (Chin) National Front] ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့ကြပြီး ပြည်တွင်း၌ တော်လှန်ရေးအတွက် စည်းရုံးမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဥပဒေဒုတိယနှစ်ကျောင်းသား ထန်ဇပေါင် (Pu Thang Za Pau) သည် တော်လှန်ရေးအတွက် စိတ်အားထက်သန်သူဖြစ်ပြီး တော်လှန်ရေးလုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း (Pu William Sa Lian Zam)၊ ဒေါက်တာဇလှေထန်း (Dr. Za Hlei Thang) တို့နှင့်လည်း သိကျွမ်းခဲ့ပြီး ချင်းတော်လှန်ရေးအတွက် သူတို့ကိုလည်း စည်းရုံးခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဇလှေထန်း၏ ပြန်လည်ပြောကြားချက်အရ “ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီးချန်ခိုခိုင် (Lt.Col. Thian Kho Khai) ရဲ့သား ထန်ဇာပေါင် (Pu Thang Za Pau) ကနေ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း (William Sa Lian Zam) ကို တော်လှန်ရေးအတွက် စစ်ရေးဘက်မှာ လေ့ကျင့်ရေးပေးဖို့အတွက် သူစည်းရုံးခဲ့တယ်။ ဝီလီယံဆာလျန်ှဇမ်းဟာ ဗမာ့တပ်မတော် (ရေတပ်) မှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဖြစ်သည်နှင့်အမျှ စစ်ရေးဘက်မှာ ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်တဲ့အတွက် ဤတော်လှန်ရေးတွက် တပ်သားများ လေ့ကျင့်ပေးဖို့ သင့်တော်သည့်သူဖြစ်တယ်။ ဝီလီယံဟာ သူ့မိသားစုတွေတားမြစ်မှာကို သိတဲ့အတွက် သူ့မိသားစုကို အသိမပေးခဲ့ဘဲ ကျွန်တော်နဲ့ဘဲ အမြဲဆွေးနွေးဖြစ်တယ်။ ကွန်မြူနစ် နှင့် ဆိုရှယ်လစ် အာဏာရှင်စနစ်တွေ ကျွန်တော်တို့အရမ်းမုန်းတီခဲ့တဲ့အတွက် ကျွန်တော်လည်းဘဲ သူတော်လှန်ရေးနယ်မြေထွက်ခွာဖို့ သူ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အားပေးထောက်ခံခဲ့တယ်။ အဲဒီချိန်မှာ မိုက်ကယ်မန်ခမ်း (Pu Michael Mang Kham) နှင့် ဦးနိုဇမ် (Pu No Zam) တို့သည်လည်း မိမိတို့ရဲ့အစီအစဉ်နှင့် ရန်ကုန်ရောက်လာခဲ့တယ်။ မိုက်ကယ်မန်ခမ်း (Pu Michael Mang Kham) နှင့်ကျွန်တော်က ဖလမ်းမှာ ကျောင်းနေဖက်သူငယ်ချင်းတွေဖြစ်တယ်။ သူဘယ်လိုရောက်လာတယ် ဆိုတဲ့အကြောင်း တော့ကျွန်တော် သေချာမသိခဲ့ဘူး” ဟုပြောခဲ့သည်။

ဒေါက်တာဇလှေထန်းနှင့် ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း ဆွေးနွေးပြီး ဒေါက်တာဇလှေထန်းသည် ပြည်တွင်းတွင် ကျန်ရစ်မှာခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးအတွက် လိုအပ်သည်များကို ပြည်တွင်းမှ လှုပ်ရှားရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ဒေါက်တာဇလှေထန်းသည်လည်း ဝီလီယံတို့အဖွဲ့ ထိုင်းနိုင်ငံရောက်ပြီးနောက် သူတို့လိုအပ်ချက်များအတွက် ပြည်တွင်းမှ ကူညီမှုများပေးခဲ့သည်။ 

ဦးနုတို့တည်ထောင်ခဲ့သည့် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးနှင့် လွတ်မြောက်ရေးတပ်ပေါင်းစု (NULF) မဟာမိတ်ရေဒီယိုတွင် ချင်းဘာသာဖြင့် အသံထုတ်လွှင့်ရန် ပြည်တွင်းမှ လူရှာပေးခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းနှင့် ချင်းတော်လှန်ရေးသမားများနှင့် ဆက်သွယ်သည့်အကြောင်းများ တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးမှ ရိပ်မိပြီး ဒေါက်တာဇလှေထန်းသည် ဆင်ဖြူတော်စစ်ဆင်ရေး၌ အဖမ်းခံရခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဖမ်းဆီးခံရခြင်းဖြစ်ပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သူဖြစ်သည်။

မိုက်ကယ်မန်ခမ်းသည်လည်း ဦးနုတော်လှန်ရေးစတင်သည့်အကြောင်းကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့်သိခဲ့ရသည်။ သူသည်လည်း တိုင်းပြည်အတွက် ပေးကမ်းချင်စိတ် ရှိလာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ဖလမ်းမြို့ရှိ ဖလမ်းပြည်သူ့ဆိုင် (Falam People Stores) တွင် ဝန်ထမ်းဆောင်နေချိန်ဖြစ်သည်။ မိုက်ကယ်မန်ခမ်း သည် ဖလမ်းနယ်ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော်အမတ် ဦးနိုဇမ်နှင့်တွေ့ဆုံပြီးနောက် ဦးနုတော်လှန်ရေးသို့ သွားရောက်ပူးပေါင်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ မိုက်ကယ်မန်ခမ်းသည် ထိုအချိန်တွင် တစ်နှစ်အရွယ် သမီးလေးကိုထားခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေး နယ်မြေသို့ ထွက်ခွာရန် ရန်ကုန်မြို့သို့ ဆင်းလားခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တွင် ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း နှင့် တွေ့ဆုံပြီး သူတို့နှစ်ယောက် ထိုင်းနိုင်ငံဘန်ကောက်မြို့သို့ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဝီလီယံသည် မော်လမြိုင်ရှိ ဗမာ့တပ်မတော် ရေတပ်၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်နေချိန်ဖြစ်ပြီး မော်လမြိုင်မှ ထိုင်နိုင်ငံဘက်သို့ထွက်ခွာရန် မိမိအစီအစဉ်ဖြင့် ၁၉၇၀ မတ်လ တွင်ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် မော်လမြိုင်မှ ထိုင်းနိုင်ငံဘက်သို့ သွားနိုင်သည့်လမ်းကြောင်း မတွေ့ရှိသဖြင့် ရန်ကုန်သို့ပြန်သွားခဲ့ကြပြီး ဒေါက်တာဇလှေထန်း၊ ဆလိုင်းကိပ်ခိုလျန်၊ ထန်ဇပေါင်တို့နှင့် ထိုင်နိုင်ငံထွက်ခွာရေးအတွက် ပြန်လည်ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်။ ထန်ဇပေါင်သည် ဇိုမီး(ချင်း)အမျိုးသားတပ်ဦးမှ တော်လှန်ရေးနယ်မြေတွင် လှုပ်ရှားနေပြီးဖြစ်သော Pu Jimmy Thang Khan Suan, Pu Peter Hau Khan Khup, Pu William Kam Za Lian တို့နှင့်သိကျွမ်းခဲ့သူဖြစ်ပြီး တော်လှန်ရေးနယ်မြေသို့ သွားလာရာလမ်းကြောင်းအတွက် ၎င်းမှစီစဉ်ပေးခဲ့သည်။ သူတို့သည် တော်လှန်ရေးနယ်မြေမှ မြန်မာပြည်အတွင်းသို့ မကြာမကြာ လျှို့ဝှက်ဝင်လာခဲ့သူများဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် တစ်နေ့တွင် ထန်းဇပေါင်၊ ဆလိုင်းကိပ်ခိုလျန်၊ ဒေါက်တာဇလှေထန်း၊ မိုက်ကယ်မန်ခမ်း၊ ဦးနိုးဇမ်း (လွှတ်တော်အမတ်ဟောင်း)၊ ခိုင်ဇာနန်၊ ပီတာဟောက်ခန်ခုပ် တို့တွေ့ဆုံပြီး တော်လှန်ရေး နယ်မြေသို့သွားရောက်မည့်အကြောင်း ဆွေးနွေးကြပြီး ဝီလီယံ နှင့် မိုက်ကယ်မန်ခမ်းတို့နှစ်ဦးအား ပီတာဟောက်ခန်ခုပ်မှ ထိုင်းနို်င်ငံသို့ ခေါ်ဆောင်သွားရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။

ထိုအစည်းအဝေးအကြောင်းကို အစည်းအဝေးတက်ရောက်ခဲ့သည့် ဆလိုင်းကိပ်ခိုလျန် (Salai Kipp) မှ အောက်ပါအတိုင်း ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ “နေဝင်းအာဏာသိမ်းပြီးတဲ့နောက်ပိုင်း တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားတွေက နည်းမျိုးစုံသုံးပြီး လျွှို့ဝှက်လှုပ်ရှားကြတယ်။ ကျွန်တော်က ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်မှာ ၁၉၆၈ မှာ ဗိသုကာပညာရပ် ပထမနှစ် စတက်တယ်။ အဲဒီနှစ်မှာဘဲ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းက သုံးဆယ်သုံးဦးအကြံပေးအဖွဲ့ကိုဖွဲ့ပြီးတော့ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ အသစ်ရေးဆွဲပြဌာန်းမယ့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအတွက် ပြည်သူများအနေဖြင့် တဦးတယောက်ခြင်းဖြစ်စေ၊ အဖွဲ့လိုက်ဖြစ်စေ အမြင်သဘောထားများ တင်သွင်းနိုင်ကြောင်း ကြေငြာခဲ့တယ်။ အဲဒီတော့ ဥပဒေကျောင်းသား ဦးလျန်အုပ်တို့ ဦးဆောင်ပြီး ဒီမိုကရေစီအရေး၊ ဖက်ဒရယ်လ်အရေး၊ ကိုယ်ပိုင်ပြဌာန်းခွင့်နှင့် ချင်းဝိသေသတိုင်းကို ချင်းပြည်နယ်အဆင့် တိုးမြှင့်ပေးရေး အစရှိတဲ့ အချက်တွေ ပါဝင်တဲ့ စာတမ်းကို “ချင်းလူငယ်များအကြံပေးတင်ပြချက်” အဖြစ်တင်သွင်းဖို့ ကျွန်တော်တို့ ကျောင်းသားတွေ လက်မှတ်ထိုးပြီး တင်သွင်းခဲ့တယ်။ 

တစ်ကယ်လို့ အဲဒါမရခဲ့ရင် လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲဝင်ဖို့အထိ ကျွန်တော်တို့ လျွှို့ဝှက်ဆွေးနွေးခဲ့တယ်။ ကျွန်တော့ဆွေမျိုးတွေဖြစ်တဲ့ Pu Jimmy Thang Khan Suan, Pu Peter Hau Khan Khup, Pu William Kam Za Lian တို့ဆိုရင်လည်း ၁၉၆၃ ကတည်းက တော်လှန်ရေးနယ်မြေရောက်ပြီးတော့ မြန်မာပြည်ကို မကြာမကြာ လျှို့ဝှက်ဝင်လာပြီးတော့ ကျွန်တော်တို့နဲ့ အမြဲဆက်သွယ်တယ်။ အဆက်သွယ်ရှိတယ်။ အဲဒီမှာ တော်လှန်ရေးအတွက် ကျွန်တော်တို့ (Pu Lian Uk, Pu Thang Za Pau, Pu Jimmy Thang Khan Suan, Peter Hau Khan Khup, Pu William Kam Za Lian) ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ ကို အစမ်းသဘောဖွဲ့ဖို့ဆွေးနွေးခဲ့ကြတယ်။ နောက်ပြီးတော့ တော်လှန်ရေးလုပ်လို့ရှိရင် ချင်းပြည်မြောက်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း စတဲ့နေရာတွေမှာ ဘယ်သူက တာဝန်ယူမယ်ဆိုတဲ့အကြောင်းတွေ အကြမ်းဖျင်း ဆွေးနွေးကြတယ်။ ဒါပေမယ့်ဒါတွေဟာ ဆွေးနွေးတဲ့အဆင့်ဘဲ ရှိတာပါ။ တစ်ကယ်တမ်းအကောင်အထည် မဖော်ဖြစ်ခဲ့ပါဘူး။ ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ လည်းမဖွဲ့ဖြစ်ခဲ့ဘူး။ ပေါ်လစီတွေ လမ်းစဉ်တွေ ဆွေးနွေးတာမျိုးလည်းမရှိခဲ့ဘူး။ အဲဒီကာလ ဦးလျန်အုပ်နဲ့ ကျွန်တော်တို့ လူတစ်စု နာမည်စာရင်းစီပြီးတော့ အဖွဲ့စည်းပုံစံမျိုး ခြုံပြီးရေးတာလောက်ဘဲ ရှိတယ်။ ကျွန်တော်တို့ ဘာကြေငြာချက်မှလည်း မထုတ်ပြန်ခဲ့ဘူး။ နောက်ပြီးတော့ ဦးနုတော်လှန်ရေးစတင်တဲ့အချိန်မှာ ကျွန်တော်တို့ချင်းတွေဘက်က သွားရောက်ပူးပေါင်းခြင်တဲ့ သူတွေရှိတယ်ဆိုတာ ထန်းဇပေါင်ကနေတစ်ဆင့် ကျွန်တော်တို့ သိခဲ့ရတယ်။ သွားမယ့်သူတွေအတွက် လမ်းကြောင်းတွေ စီစဉ်ပေးဖို့ ထန်ဇပေါင်က စီစဉ်တယ်။

 သွားချင်တဲ့သူတွေကို ကျွန်တော်တို့က ကူညီတာပါ။ ဘာဖြစ်လို့ဘဲဆိုတော့ ကျွန်တော်တို့ဘက်က သွားမယ့်လမ်းကြောင်းတွေသိတဲ့ အသိတွေရှိတယ်။ ကျွန်တော်တို့က အဖွဲ့အစည်းနာမည်နဲ့ စနစ်တကျလူစုပြီး ပို့တာမျိုးမဟုတ်ဘူး။ ၁၉၇၀ မတ်လလောက်မှာ ထန်ဇပေါင်းကနေ လဘ္ကရည်ဆိုင်မှာ လှိျု့ဝှက်အစည်းအဝေးခေါ်တယ်။ အဲဒီအစည်းအဝေးမှာ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း နှင့် ပထမဆုံးအကြိမ်စတွေ့ခဲ့တာ။ သူ့ကိုစတွေ့တာနဲ့ အလေးအနက် သံဓိဌာန်မျိုးကိုပိုင်ဆိုင်တဲ့ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးလို့ စိတ်ထဲမှာခံစားမိတယ်။ စကားပြောတာကအစ အမူအရာ တည်တည်ကြည်ကြည်ရှိတယ်။ ခေါင်းဆောင်ကောင်းတစ်ယောက်ဖြစ်မယ်လို့ တွေးထားမိတယ်။ သူနဲ့သွားဖို့ မန်ခမ်းလည်း ပါလာတယ်။ အဲဒီမှာ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း နဲ့ မိုက်ကယ်မန်ခမ်းတို့ ထိုင်းသွားမယ့်အကြောင်း ဆွေးနွေးကြပြီးတော့ သူတို့နှစ်ဦးကို ဟောက်ဇာကျင်ကနေ ခေါ်သွားဖို့ ကျွန်တော်တို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီအစည်းအဝေးမှာ ကျွန်တော် ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်းကို ပထမဆုံးအကြိမ် နှင့် နောက်ဆုံးအကြိမ်အဖြစ် မြင်တွေ့ရတယ်”။

အဲဒီအစည်းအဝေးပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာရန်ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအဖြစ်ပျက်ကို ဒေါက်တာဇလှေထန်းမှ ပြန်လည်ပြောကြားရာတွင် “ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်းတို့ မထွက်ခွာခင်ညမှာ ကျွန်တော်နေတဲ့ လမ်းမတော်ရပ်ကွပ်မှာရှိတဲ့ ဆေးတက္ကသိုလ်အဆောင်မှာ ကျွန်တော့အခန်းမှာဘဲ သူတို့တည်းခဲ့တယ်။ နောက်နေ့မနက် အာရုဏ်ဦးမှာ ဟောက်ဇာကျင် (ပီတာဟောက်ခန်ခုပ်) ကသူတို့ကိုလာခေါ်တယ်။ သူတို့ရန်ကုန်ဘူတာကြီး ကနေ တောင်ငူဘက်ကို ထွက်ခွာသွားကြတယ်. အဲဒီနောက်ပိုင်း သူတို့ထိုင်းနိုင်ငံရောက်မှ ဘဲလျွှို့ဝှက်ဆက်သွယ်ကြတယ်။ ကျွန်တော်ကလည်း ပြည်တွင်းကနေ တတ်နိုင်သလောက် သူတို့တော်လှန်ရေး အောင်မြင်ဖို့အတွက် ကူညီတယ်” ဟုပြောကြားခဲ့သည်။ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း၊ မိုက်ကယ်မန်ခမ်း တို့ကို ဟောက်ဇာကျင် (ပီတာဟောက်ခန်ခုပ်) မှ လမ်းပြခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး သူတို့သည် တောင်ငူသို့ ၁၉၇၀ မတ်လ ကုန်တွင် ထွက်ခွာခဲ့ကြရာ တောင်ငူမှတစ်ဆင့် ခြေကျင်ဖြင့်ခရီးဆက်ကြပြီး လွတ်မြောက်နယ်မြေသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ 

လွတ်မြောက်နယ်မြေသည် တောင်ငူမှ အလှမ်းမဝေးသောနေရာတွင် ဖြစ်သည်။ ဆလိုင်းကိပ်က “လွတ်မြောက်နယ်မြေဆိုတာ တောင်ငူကနေ နည်းနည်းခရီးဆက်တာနဲ့ ချက်ချင်းရောက်တယ်” ဟုပြောခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ခရီးဆက်ကြပြီး Karen National United Party (KNUP) ဌာနချုပ် သိို့ု့ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ KNUP သည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မိခင်ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) မှခွဲထွက်ခဲ့ပြီး လက်ဝဲဝါဒ ခံယူသည့်ပါတီဖြစ်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် KNUP တပ်သားများမှ လမ်းပြပေးခဲ့ပြီး သံလွင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းရှိ KNU နယ်မြေကုန်သွယ်ရေးစခန်း စောထာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် KNU ဌာနချုပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ KNU ဌာနချုပ်တွင် ဇိုမီး (ချင်း) အမျိုးသားတပ်ဦးမှ Pu Jimmy Thang Khan Suan (Pu Thang Za Dal) နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ကြပြီးနောက် Pu Peter Hau Khan Khup (Pu Hau Za Cin) သည် Pu Jimmy Thang Khan Suan နှင့်လိုက်သွားခဲ့ပြီး ဝီလီယံနှင့် မိုက်ကယ်မန်းခမ်းတို့သည် ဘန်ကောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်ခရီးဆက်ခဲ့ကြသည်။ ဝီလီယံ နှင့် မိုက်ကယ်မန်းခမ်းတို့နှစ်ဦး KNU စစ်ဗိုလ်တို့မှ ဦးနုတို့ထံသို့ အရောက်ပို့ပေးရန် အကူအညီပေးခဲ့သည်။ KNU နယ်မြေမှ သံလွင်မြစ်အတိုင်း စုန်ဆင်းခဲ့ကြပြီး ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းရှိ ထိုင်း၊မြန်မာနယ်စပ် မဲစာရင်း (Maesariang) မြို့သို့ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် ကားဖြင့် ချင်းမိုင်း (Chiangmai)၊ ဘန်ကောက်မြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဘန်ကောက်မြို့သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် ဦးနုတို့၏ ပါလီမာန်ဒီမိုကရေစီ ရုံးသို့သတင်းပို့ခဲ့ကြသည်။ ရုံးချုပ်မှ တာဝန်ရှိသူများကလည်း ချက်ချင်းပင် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ဦးနုနှင့်အတူ တော်လှန်ရေးအတွက် ရောက်ရှိလာပြီးဖြစ်သော ချင်းလွှတ်တော်အမတ်ဟောင်း ဦးမန်တလင်း (Pu Mang Tling) အားခေါ်ယူတွေ့ဆုံပေးခဲ့သည်။ ဦးမန်တလင်းသည်လည်း ချက်ချင်းပင်ရောက်ရှိလာပြီး ၎င်းတို့အား ဝမ်းသာအားရ ကြိုဆိုနှုတ်ဆက်ခဲ့သည်။

ဦးမန်တလင်းနှင့်အဖွဲ့ တော်လှန်ရေးနယ်မြေသို့ ထွက်ခွာခြင်း 

ဦးမန်တလင်းသည် ချင်းပြည်နယ်မတူပီမြို့နယ် ကိုယ်စားပြု လွတ်တော်အမတ်ဟောင်းဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၅၆ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မတူပီမြို့နယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခြင်းခံရသူဖြစ်သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဖ.ဆ.ပ.လ အကွဲအပြဲကာလအတွင်း ဦးနုအား အယုံကြည်ရှိ၊မရှိ မဲပေးရာတွင်လည်း ဦးနုဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ဦးနု၏ သန့်ရှင်း ဖ.ဆ.ပ.လ ဘက်မှ ယှဉ်ပြိုင်ပြီး ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ထပ်မံရွေးကောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသူဖြစ်သည်။ သူသည် ဦးနုကို အလွန်လေးစားယုံကြည်သူဖြစ်ပြီး သူ့နိုင်ငံရေးသက်တမ်းတစ်လျှောက် ဦးနုဘက်မှ မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ကျမ်းစာကျောင်း (Burma Divinity School) တွင် ၁၉၆၃ မှ ၁၉၆၇ အထိ သင်ကြားတက်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက်၊ မတူပီနှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်အဖွဲ့ချုပ်တွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့်အချိန်တွင် ဦးနု၏ တော်လှန်ရေးအကြောင်း ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် နားထောင်ကြားသိခဲ့ပြီးနောက် ချင်းပြည်သူတို့မှ ဆင်းရဲ့ဒုက္ခခံစားနေရသည့်အဖြစ်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ရန်အတွက် ဦးနု၏တော်လှန်ရေးတွင် သွားရောက်ပူးပေါင်းရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ဦးမန်တလိန်းသည် မတူပီမှ လျန်ထန်း (Pu Lian Thang) နှင့် ပေါလ်ရဲအောင် (Pu Paul Ye Aung) တို့လူငယ်နှစ်ဦးအား တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ရန် စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်။ လျန်ထန်းသည် ထိုအချိန်တွင် ဒသမတန်း တက်ရောက်နေချိန်ဖြစ်ပြီး ပေါလ်ရဲအောင်သည် အဌမတန်းတက်ရောက်နေသည့် အချိန်ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် အသက်ငယ်ရွယ်သေးသော်လည်း တိုင်းပြည်အတွက် တော်လှန်ရေးခရီးစဉ်တွင် ဦးမန်တလိန်းနှင့်အတူ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်။

သူတို့သုံးဦးသည် မတူပီမှ ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ မတူပီမှတစ်ဆင့် - မင်းတပ် - ကျောက်ထု သို့ခြေကျင်ဖြင့် ခရီးဆက်ခဲ့ကြရပြီး ကျောက်ထုမြို့တွင် နှစ်ညအိပ်ခဲ့ကြသည်။ ကျောက်ထုမှ မန္တလေးသို့ လေယာဉ်စီးခဲ့ကြပြီးနောက် တောင်ကြီးသို့ ဆက်လက်ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ တောင်ကြီးမှ လွိုင်လင်အထွက် ဂိတ်တစ်ခုတွင် အဖမ်းခံခဲ့ကြသည်။ သူတို့အဖမ်းခံရသည့်အချိန်သည် ညနေ ၃ နာရီခန့်ဖြစ်ပြီး စစ်ဆေးရေးတာဝန်ခံရဲအရာရှိမှ နောက်နေ့တွင် စခန်းသို့လာရောက်ရန် နှင့် ထိုညတွင်မူ ညအိပ်မည့်နေရာအား ၎င်းတို့ဘာ၎င်းတို့ ရှာဖွေရန်ပြောကြားခဲ့သည်။ သူတို့ထွက်ပြေးနိုင်ရန်အတွက် ရွာသားများထံတွင် အကူညီတောင်းခံခဲ့ရာ ရွာသားတစ်ဦးမှ ရှမ်းပြည်တပ်မတော် (Shan State Army) စခန်းရှိရာဘက်ကို သွားရန် လမ်းညွှန်ခဲ့သည်။ 

သူတို့သည်လည်း ချက်ချင်းပင် ခြေကျင်ဖြင့် ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ ည ၉ နာရီခန့်အချိန်တွင် တစ်ထောက်နားပြီး သူတို့ထံတွင်ပါသည့် ပေါင်မုန့်ကို စားခဲ့ကြပြီး တောထဲတွင် ညအိပ်ခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် ခြေကျင်ဖြင့် ဆက်လက်ထွက်ခွာကြပြီး ရွာတစ်ရွာသို့ရောက်ရှိခဲ့ကြရာ ရွာသူကြီးထံတွင် အကူအညီတောင်းခံခဲ့ကြသည်။ ဦးမန်တလင်းမှ သူသည် ပါလီမာန်အမတ်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဦးနု၏တော်လှန်ရေးသို့ သွားရောက်ပူးပေါင်းပြီး ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းဦးစီးသည့် တော်လှန်ရေးအစိုးရအား တော်လှန်မည်ဖြစ်ကြောင်း စသဖြင့် ရှင်းပြပြီးနောက် ရွာသူကြီးမှ ရွာသားတစ်ယောက်အား လမ်းပြအဖြစ်လိုက်ပါစေခဲ့ပြီး ရှမ်းပြည်တပ်မတော်ရှိရာစခန်း သို့ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ငါးရက်လမ်းလျောက်ပြီးမှ ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့ ညနေ ၉ နာရီးတွင် ရှမ်းပြည်တပ်မတော်စခန်း သို့ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၉ ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော ခရစ်စမတ်အား ရှမ်းတပ်ဖွဲ့ ဌာနချုပ်စခန်းတွင် ပျော်ရွှင်စွာပါဝင်ဆင်နွဲခဲ့ကြပြီးနောက် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရကိနေ့တွင် ရှမ်းတပ် အရာရှိများမှ ၎င်းတို့အား ထိုင်းဘတ်ငွေ ၃၀၀ နှင့် လမ်းပြတစ်ယောက်ကို ထည့်ပေးခဲ့ပြီး ချင်းရိုင် (Chiangrai) ဘက်သို့ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နေ့တွင် ချင်းရိုင်သို့ရောက်ရှိခဲ့ကြပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ဘတ်စ်ကားဖြင့် ချင်းမိုင် (Chiangmai) သို့၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဘန်ကောက် (Bangkok) မြို့သို့ ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း တို့ထက် ၃ လကျော် စောပြီး ကြိုရောက်ခဲ့ကြသည်။ 

ဦးမန်တလင်းတို့ ဘန်ကောက်ရောက်ရှိပြီးနောက် ဦးနုနှင့်တွေ့ဆုံပြီး သူတို့သုံးဦးသည်လည်း PDP သို့ ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက် ၁၉၇၀ တွင် ဝင်ရောက်ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ ဦးမန်တလင်းသည်လည်း PDP တွင် ကော်မတီအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဦးမန်တလင်းသည် ဘန်ကောက်မြို့တွင် ဦးနုတို့နှင့် PDP ရုံးချုပ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး လျန်ထန်း (Pu Lian Thang) နှင့် ပေါလ်ရဲအောင် (Pu Paul Ye Aung) တို့နှစ်ဦးသည် ၁၉၇၀ ဇနန်ဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ရန်နိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ချစ်တပ်မတော် (တောင်ပိုင်းစစ်ဌာနချုပ်) သို့ သွားရောက်ပူးပေါင်းခဲ့ကာ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ မြေပုံ အသုံးပြုနည်း နှင့် မောစ်ကုတ် (Morse Code) သုံးပြီး ကြေးနန်းပို့နည်း သင်တန်းများ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၀ အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် လျန်ထန်းသည် ပြည်ချစ်တပ်မတော်ဌာနချုပ် (အလယ်ပိုင်းစစ်ဌာနချုပ်) သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြပြီး၊ ပေါလ်ရဲအောင်သည်လည်း PDP ရုံးချုပ်တွင် ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးဘက်၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ချင်းဒီမိုကရေစီပါတီ (Chin Democracy Party) ဖွဲ့စည်းခြင်း 

ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း နှင့် မိုက်ကယ်မန်ခမ်း တို့ ဘန်ကောက်သို့ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့ ၁၉၇၀ တွင် ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဦးမန်တလင်းမှ ဦးနုနှင့်မိတ်ဆက်ပေးပြီးနောက် ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်းသည် ဗမာ့တပ်မတော် (ရေတပ်) မှထွက်ခွာပြီး တော်လှန်ရေးအတွက် ရောက်လာကြောင်း ဦးနုမှသိရှိခဲ့ရာ ဦးနုမှာ ဝမ်းသာအားရ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်းအား တပ်သားများ လေ့ကျင့်ပေးရန်အတွက် တာဝန်ပေးခဲ့ကြပြီး ဗိုလ်ချုပ်သွင် ဦးစီးသည့် အလယ်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်တွင် အသစ်စုဆောင်းထားသော တပ်သားများအား စစ်ရေးလေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးနယ်မြေရောက် ချင်းအမျိုးသားများ သီးသန့်လှုပ်ရှားနိုင်ရန် နှင့် National United Liberation Front (NULF) မဟာမိတ်ထဲတွင် ပါဝင်နိုင်ရန်အတွက် ချင်းပါတီတည်ထောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ဦးမန်တလင်း၊ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း နှင့် မိုက်ကယ်မန်ခမ်း တို့သုံးဦးသည် ဘန်ကောက်မြို့ရှိ ဆူခုမ်ဗစ်လမ်းတွင် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့ ၁၉၇၀ ခုနှစ်၌ ချင်းဒီမိုကရေစီပါတီ (Chin Democracy Party) ကိုဖွဲ့စည်းကြပြီး ဥက္ကဌအဖြစ် ဦးမန်တလင်း (Pu Mang Tling)၊ ဒု- ဥက္ကဌအဖြစ် ဦးမန်ခမ်း (Pu Mang Kham) နှင့် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း (Pu William Sa Lian Zam)၊ တွဲဖက်အတွင်းအရေးမှူးအဖြစ် လျန်ထန်း (Pu Lian Thang) နှင့် ဘဏ္ဍရေးမှူးအဖြစ် ပေါလ်ရဲအောင် (Pu Paul Ye Aung) တို့မှ တာဝန်ယူရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ လျန်ထန်း နှင့် ပေါလ်ရဲအောင် တို့သည် ချင်းပါတီဖွဲ့စည်းသည့်အချိန်တွင် ပြည်ချစ်တပ်မတော် (တောင်ပိုင်းစစ်ဌာနချုပ်) တွင်တာဝန် ထမ်းဆောင်နေသည်ဖြစ်၍ ပါတီဖွဲ့စည်းကြောင်းနှင့် သူတို့အား တွဲဖက်အတွင်းအရေးမှူး နှင့် ဘဏ္ဍရေးမှူးတာဝန် ပေးအပ်ကြောင်း သတင်းပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ချင်းတော်လှန်ရေးသမားများ ချင်းနာမည်ဖြင့် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့ကြပြီး မဟာမိတ်အဖွဲ့ဖြစ်သည့် NULF ထဲသို့ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ NULF တွင် PDP, KNU, NMSP နှင့် CDP တို့ပါဝင်ကြသည်။ မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ၏ အစည်းဝေးများတွင်လည်း ချင်းတော်လှန်ရေးသမားများသည် CDP နာမည်ဖြင့် ပါဝင်တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ CDP ရပ်တည်လှုပ်ရှားနိုင်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍရေးဘက်တွင် နာမည်အရ မဟာမိတ်အဖွဲ့မှ ထောက်ပံ့ပေးသည် ဆိုသော်လည်း လက်တွေ့တွင်မူ ဦးနုခေါင်းဆောင်သည့် ပါလီမာန်ဒီမိုကရေစီပါတီ/ပြည်ချစ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်မှ ထောက်ပံ့ပေးခြင်းဖြစ်သည်။

၁၉၇၀ နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် အခြား ချင်းအမျိုးသားများထပ်မံ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့ ၁၉၇၁ တွင် CDP အား အားပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ အသစ်ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသည့် CDP တွင် ထိပ်ပိုင်းတာဝန် ရှိသူများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

- ဥက္ကဌ ဦးမန်တလင်း (Pu Mang Tling) 

- ဒု- ဥက္ကဌ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း (Pu William Sa Lian Zam) 

- အတွင်းရေးမှူး ပေါလ်ကျာထော (Pu Paul Ca Thaw) 

- ဘဏ္ဍရေးမှူး ဦးဒေးဗစ်ထန် (Pu David Thang)

တို့ဖြစ်ကြသည်။

သို့သော်တစ်လခန့်အကြာတွင် အတွင်းရေးမှူး Pu Paul Ca Thaw တာဝန်မှ နှုတ်ထွက်ပြီးနောက် CDP အား မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့ ၁၉၇၁ တွင် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းကြသည်။ အသစ်ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသည့် CDP တွင် ထိပ်ပိုင်းတာဝန် ရှိသူများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

- ဥက္ကဌ ဦးမန်တလင်း

- ဒု- ဥက္ကဌ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း

- အတွင်းရေးမှူး ဒေနီယဲလ် ထန်လျန်း [Pu Daniel Thang Lian (၀ါ) Pu Thang Za Pau] 

- လက်ထောက်အတွင်းရေးမှူး လျန်ထန်း (Pu Lian Thang)

- ဘဏ္ဍရေးမှူး ထန်းလှယ်မန်း [Pu Thang Hlei Mang (၀ါ) Pu Michael Mang Kham] 

- လက်ထောက် ဘဏ္ဍရေးမှူး ဦးဒေးဗစ်ထန် (Pu David Thang) 

တို့ဖြစ်ကြသည်။

ချင်းတော်လှန်ရေး စစ်သည်တစ်ချို့ တော်လှန်ရေး နာမည်ခံယူကြရာ Pu Thang Za Pau သည် Pu Daniel Thang Lian အဖြစ်လည်းကောင်း၊ Pu Michael Mang Kham သည် Pu Thang Hlei Mang ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ချင်းတော်လှန်ရေးစစ်သည်တော်များသည် ၁၉၇၁ နှစ်ကုန်ဆုံးသည့်အချိန်ထိ ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည့်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ ၁၉၇၀၊ ၇၁ နှင့် ၇၂ နှစ်လယ်ပိုင်းအထိ ပြည်ချစ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (PLA) အောက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်းသည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်သွင်ခေါင်းဆောင်သည့် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်အောက်တွင် တပ်သားများအား ဆက်လက်သင်တန်းပေးခဲ့သည်။ လျန်ထန်းသည်လည်း အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တွင် ကြေးနန်း (Morse) ဘက်တွင်တာဝန်ယူခဲ့သည်။

ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (Chin Liberation Army) ဖွဲ့စည်းခြင်း 

ပါလီမာန်ဒီမိုကရေစီအောက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသော ချင်းတော်လှန်ရေးသမားများသည် ချင်းနာမည်ပါသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ ပြည်ချစ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် ခေါင်းဆောင်များမှလည်း ချင်းတပ်ဖွဲ့စည်းရန် အားပေးခဲ့ကြသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ထိုင်း၊မြန်မာနယ်စပ် တော်လှန်ရေးနယ်မြေရောက် ချင်းတော်လှန်ရေးသမားများသည် ၁၉၇၂ နှစ်လယ်ပိုင်းမှသာ ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအချိန်မတိုင်မီတွင်မူ ပြည်ချစ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် အောက်တွင်အသီးသီးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန်အတွင် တော်လှန်ရေးနယ်မြေရောက် ချင်းလူမျိုးတို့သည် ပြည်ချစ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ အနောက်မြောက်စစ်ဌာနချုပ် (Patriotic Liberation Army, North West H.Q) တွင်အစည်းအဝေးပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (Chin Liberation Army) ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချင်းတပ်ဖွဲ့စည်းသည့်အချိန်တွင် ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်းသည် ပြည်ချစ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်တွင် တပ်သား ၁၅၀ တို့အား စစ်ရေးသင်တန်း ပေးနေသည့်အချိန်ဖြစ်သည်။ ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်းသည် သူဦးဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးတပ်သား ၁၅၀ တို့အား ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်ထဲသို့ သူနဲ့အတူ လိုက်လာရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ သူ့တပ်သားများမှလည်း ဝီလံယံဆာလျန်ဇမ်းကို ချစ်ခင်အားကိုးခြင်းကြောင့် သူနှင့်အတူ မိမိတို့၏ဆန္ဒအတိုင်း လိုက်လာခဲ့ကြသည်။ ဝီလီယံခေါင်းဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးတပ်သား ၁၅၀ ဦးထဲတွင် မြန်မာ၊ ကရင်၊ ကရင်နီ၊ ပါအို့၊ လားဟူ၊ ကချင်၊ ရှမ်း၊ မွန် စသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံပါဝင်ကြသည်။ ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်ထဲတွင် ချင်းလူမျိုးသည် အနည်းငယ်သာပါဝင်ကြပြီး အခြားတိုင်းရင်းသာလူမျိုး အများစုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်သည် ပြည်ချစ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၏ မဟာမိတ်ဖြစ်ပြီး လိုအပ်သည့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ၊ အသုံးဆောင်၊ စားစရိတ် အစစအရာရာကို ပြည်ချစ်တပ်မတော်မှ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

မျိုးချစ်စခန်း (Phundawt Camp) 

ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် ဖွဲ့စည်းပြီး နှစ်ရက်အကြာ သြဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့ ၁၉၇၂ တွင် ချင်းတော်လှန်ရေးသမားများသည် ဗိုလ်မှူးဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်းခေါ်လာသည့် တပ်သား ၁၅၀ တို့နှင့်အတူ ကရင်နီလက်နက်ကိုင်နယ်မြေအတွင်းရှိ ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ (Karenni National Progressive Party (KNPP) ဌာနချုပ် အနီးတွင် ပြောင်းရွှေခဲ့ကြသည်။ ထိုနေရာတွင် ၁၅ ရက်ကြာ စခန်းအတွက် ပြင်ဆင်မှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ထိုစခန်းအား ဥက္ကဌ ဦးမန်တလင်းမှ Phundawt Camp (မျိုးချစ်စခန်း) ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်။ ချင်းတော်လှန်ရေးစစ်သည်တို့သည် အသစ်ရောက်လာမည့် ချင်းလူမျိုးများအား ဤနေရာတွင် စုစည်းပြီး တော်လှန်ရေးအား ဆက်လုပ်ကြရန် ရည်ရွယ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ စခန်းဆောက်လုပ်ပြီးသည့်အချိန်တွင် တပ်တွင်း၌ ရာထူးပေးအပ်ခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်တွင် ထိပ်ပ်ိုင်းတာဝန်ရှိသူများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

- ဦးမန်တလင်း - စစ်ဦးစီးချုပ် (Chief of Staff) 
- ဗိုလ်မှူး ဝီလီယံ ဆာလျန်ဇမ်း - (Battalion Commander) 
- ဗိုလ်ကြီး ဘမြင့် (Lam Kang) – Medical Officer & Army Trainer (ဆေးမှူး နှင့် သင်တန်းမှူး) 
- ဗိုလ်ကြီး လျန်ထန်း - ကြေးနန်းမှူး (Morse Code) နှင့် H.Q Coy Command (ဌာနချုပ်တပ်ခွဲမှူး) 
- ဗိုလ်ကြီး ထန်းလှယ်မန်း – Quarter Master (စစ်ထောက်ချုပ်) 
- ဗိုလ်ကြီး ဒေနီယဲလ်ထန်လျန်း - တပ်ဖွဲ့သတင်းပြန်ကြားရေးနှင့် မဟာမိတ်ဆက်သွယ်ရေးတာဝန်ခံ 
- ဗိုလ်ကြီး ပေါလ်ရဲအောင် - Company Commander (တပ်ခွဲမှူး) 
- အရာခံဗိုလ် ဝင်းမြင့်ဆန်း - Adjutant (စစ်ရေးချုပ်) 
- အရာခံဗိုလ် ဇော်ဝင်း 
- တပ်ကြပ်ကြီး ရာလ်သုမ် (Sergant Ral Tum) 

တို့ဖြစ်ကြသည်။

ဗိုလ်ကြီးဘမြင့်သည်လည်း ဗမာ့တပ်မတော်မှ တော်လှန်ရေးနယ်မြေသို့ ထွက်ခွာခဲ့သူဖြစ်ပြီး ဗမာ့တပ်မတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်ကာလတွင်လည်း ဆေးမှူးအဖြစ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ချင်းဒီမိုကရေစီပါတီဝင် Pu Paul Ca Thaw, Pu David Thang နှင့် Pu Alfred Sailo တို့သည် ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်သို့ ဝင်ရောက်ခြင်းမရှိဘဲ ပါတီတာဝန်ကိုသာ ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။

ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း 

ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် ဖွဲ့စည်းပြီး သုံးလခန့်အကြာတွင် ဗိုလ်မှူးဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်းသည် စစ်ဦးစီးချုပ် ဦးမန်တလင်းထံသို့ သူသာလျင်စစ်ဦးစီးချုပ် ဖြစ်သင့်ကြောင်း၊ စစ်ဦးစီးချုပ်ရာထူးအား သူ့ထံသို့ လွှဲပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဦးမန်တလင်းမှလည်း သဘောတူခဲ့ပြီး စစ်ဦးစီးချုပ် ရာထူးကို ဗိုလ်မှူး ဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း ထံသို့ လိုလိုလားလားလွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပြီးနောက် ဗိုလ်မှူးဝီလီယံဆာလျန်ဇမ်း သည် ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၏ စစ်ဦးစီးချုပ် (Chief of Staff) ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်သည် KNPP နယ်မြေအတွင်း စခန်းချခဲ့ကြသည်။ KNPP သည် NULF မဟာမိတ်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ ပြည်ချစ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် နှင့်လည်း မဟာမိတ်ဖွဲ့ထားခြင်းမရှိခဲ့ချေ။ ထို့ကြောင့် CLA အနေဖြင့် ကရင်နီနယ်မြေအတွင်း လှုပ်ရှားပိုင်ခွင့် မရရှိခဲ့ကြချေ။ ပြည်ချစ်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်သည် KNU ထိန်းချုပ်နယ်မြေအတွင်းရှိ ရှေတန်းစခန်းများတွင် မြန်မာ့တပ်မတော်နှင့် တိုက်ပွဲများဖြစ်ခဲ့ကြပြီး ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် အနေဖြင့်လည်း ပြည်ချစ်တပ်နှင့်အတူ ရှေ့တန်းတွင် စစ်တိုက်ရန် လိုလားကြသည်။ ထို့ကြောင့် ကရင်နီ (ကယား) နယ်မြေအတွင်းမှ ထွက်ခွာပြီး KNU နယ်မြေအတွင်း လှုပ်ရှားနိုင်ရန် စစ်စခန်းပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် မျိုးချစ်စခန်းတွင် စခန်းချစဉ် ချင်းတပ်မှ ထွက်ပြေးရန်ကြိုးပမ်းသူ နှင့် အခြားစစ်သားများအား ထွက်ပြေးရန် လှုံ့ဆော်သူ တစ်ဦးအား စစ်ခုံရုံးတင်ပြီး ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်မှ အဆုံးစီရင်ခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

လိုင်မီးစခန်း (Laimi Camp) 

ချင်းတော်လှန်ရေးစစ်သည်တော်တို့သည် မျိုးချစ်စခန်းတွင် လေး-ငါး လကြာ နေထိုင်ခဲ့ပြီးနောက် စခန်းပြောင်းရွှေ့ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ စခန်းသစ်ကို ထိုင်း၊မြန်မာ နယ်စပ် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း၌ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းစခန်းအား လိုင်မီးစခန်း (Laimi Camp) ဟုနာမည်ပေးထားခဲ့ကြသည်။ လိုင်မီးစခန်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်း မဲဟောင်ဆောင် (Mae Hong Son) မြို့ အနောက်တောင်ဘက်၊ တောဖီ (Tawphe) ရွာအနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ချင်းတော်လှန်ရေးသမားများအားလုံး မျိုးချစ်စခန်း (Phundawt Camp) မှ လိုင်မီးစခန်း (Laimi Camp) သို့ ဇန်နာဝါရီလ ၈ ရက်၊ ၁၉၇၃ တွင် စတင်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြပြီး နှစ်ရက်ကြာ ခရီးဆက်ကြပြီးမှ ဇန်နာဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လိုင်မီးစခန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။ လိုင်မီးစခန်းမှတစ်ဆင့် KNU တပ်မဟာ ၇ ရှေ့တန်းစခန်းတွင် ဗမာ့တပ်မတော် နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲဝင်ရန် ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် လိုင်မီးစခန်းသို့ပြောင်းရွှေ့ပြီး ဇန်နာဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့ ၁၉၇၃ တွင် ပြည်ချစ်တပ်မတော်ဌာနချုပ်မှ ကြေးနန်းတစ်စောင် လက်ခံရရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုကြေးနန်းထဲတွင် ပါတီဥက္ကဌ ဦးနုသည် သူ့တာဝန်မှ နုတ်ထွက်ပြီးဖြစ်ကြောင်းနှင့် သူ့နေရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး လက်ျာမှ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ကြောင်း ပါဝင်သည်။ 

ဆက်လက်ဖော်ပြပါမည်။ 

အပိုင်း (၂) တွင် မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစု (National United Liberation Front) အတွင်းအရှုပ်အထွေးများ၊ ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် KNU တပ်မဟာ ၇ ဒေသတွင် ဗဟိုအစိုးရနှင့်တိုက်ပွဲဖြစ်ခဲ့သည့် အကြောင်းများ၊ မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုပြိုကွဲခြင်း၊ မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုအတွင်း ချင်းလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် ရှေ့တန်းမှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည့်အကြောင်း နှင့် ဗိုလ်ကြီး ဒေနီယဲလ်ထန်လျန်း ကျဆုံးခဲ့ရသည့် အကြောင်းများ ဖော်ပြသွားမည်ဖြစ်သည်။

Read More